آشنایی با شکاف در پژوهش و برخی از سطوح شکاف
آشنایی کلی با شکاف دانش و برخی سطوح آن:
شکاف دانش، یکی از نظریههای حوزه ارتباطات و رسانه است که نخستین بار در سال 1970 توسط فیلیپ تیچنور، دونهو و اولین، ارائه گردید. در ادامه پژوهشگری به نام بونفادلی نیز به نقل از تیچنور، نظریه شکاف دانش را به این صورت تعریف کرد: "وقتی ریزش اطلاعات رسانه های جمعی، به نظام اجتماعی آغاز می شود، بخش هایی از جامعه با پایگاه اجتماعی و موقعیت جغرافیایی و اقتصادی بالاتر، سریعتر از بخش هایی با پایگاه پائینتر، این اطلاعات را کسب می کنند، به طوریکه شکاف دانش میان بخش های مختلف جامعه، به جای اینکه کاهش یابد، افزایش پیدا میکند".
نکات مهم:
الف) همانگونه که میبینیم، اندیشه، جریان و روح حاکم بر این نظریه، بحث دستیابی و دسترس پذیری به اطلاعات و دانش است که در آن سالها مطرح بوده است؛
ب) مبنای این نظریه بر پایه نحوه پردازش اطلاعات از رسانه های جمعی مختلف، بر اساس سطح تحصیلات و وضعیت اجتماعی- اقتصادی توسط یک فرد در جامعه مشخص می گردد. (گزیانو و گزیانو، 2009). یعنی هر چه وضعیت اقتصادی- اجتماعی افراد کمتر باشد، دسترسی اندک و کمتری به اطلاعات دارند و بالعکس. پژوهشها نشان داده افرادی که تحصیلات بالاتری دارند، به صورت معناداری از اینترنت برای اهداف معطوف به آگاهی، رفع نیاز اطلاعاتی و خدمات اطلاعاتی مرتبط با آن استفاده می کنند؛ حال آنکه افرادی که تحصیلات بسیار کمتری دارند، از اینترنت به طور معناداری بیشتر برای سرگرمی استفاده می کنند.»
پژوهشگران معتقدند که شکاف دانش، بر این فرض مبتنی است که نشر و ترویج اطلاعات در جامعه، همگن نبوده و تابعی از ساختار اجتماعی است. (یعنی همه افراد جامعه به یک اندازه و با یک سرعت به اطلاعات و دانش دسترسی پیدا نمی کنند؛ بلکه شرایط اجتماعی افراد روی میزان و سرعت دسترسی آنها به اطلاعاتر، متغیر بوده و تاثیر می گذارد.)
علاوه بر مبحث دسترس پذیری، قابلیتها و مهارتهای دیگری از جمله قابلیت جستجو، توانایی تحلیل، قدرت استنباط، قابلیت تفسیر و به کارگیری متناسب و به موقع اطلاعات را نیز شامل می شود و یک پژوهشگر برای توفیق در فرآیند پژوهشگری، باید حداقل با تمامی مهارتها و قابلیتهای مذکور آشنا و مجهز باشد. مولر بلوخ و کرانز [1](2015) بیان می کنند که نقطه شروع هر پژوهشی، معمولا با شناسایی "شکاف در دانش پژوهشگران" آغاز میشود. به عبارتی گپ و شکاف در جایی به وجود می آید که اطلاعات به دست آمده، کم، ناقص و یا محدود بوده و به قول خانم برندا دروین (پژوهشگر حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی)، برای پل زدن[2]و رفع این شکاف، نیاز به بررسی، پژوهش و کسب اطلاعات مرتبط بیشتری است.
برخی از مهمترین سطوح شکاف دانش کدامند؟
سطح دسترسی: تفاوت در میزان دسترسی افراد یا گروه ها به منابع علمی، آموزشی و اطلاعاتی؛ مانند تفاوت در دسترسی به کتابخانه ها، مقالات، پایگاه های اطلاعاتی و اینترنت.
سطح مهارتی و سواد اطلاعاتی: نابرابری در توانایی افراد برای جست وجو، ارزیابی، انتخاب، تحلیل و استفاده صحیح از اطلاعات و منابع علمی.
سطح زبانی و بین المللی: به دلیل تفاوت زبانی، محدودیت دسترسی به دانش ، و در نهایت روی آوردن به منابع به زبان بومی و یا منابع در دسترس به جای منابع دور از دسترس. یا دشواری استفاده از منابع علمی بین المللی.
سطح فناورانه و دیجیتال: تفاوت در دسترسی و توانایی استفاده از فناوری های دیجیتال، اینترنت، ابزارهای هوشمند (هوش مصنوعی) و سامانه های اطلاعاتی برای دستیابی به دانش مورد نیاز.
سطح نگرشی و فرهنگی: تفاوت در نگرش ها، باورها، ارزش های فرهنگی و میزان پذیرش افراد نسبت به یادگیری، فناوری، منابع جدید و اشتراک گذاری دانش.
[1]Muller-Bloch and Kranz
[2]To bridge