تاب آوری؛ مهارتی که شاید از ساعت مطالعه مهم تر باشد
چرا بعضی دانش آموزان بعد از یک شکست دوباره شروع می کنند و بعضی ها متوقف می شوند؟
والدین دانش آموزان کنکوری معمولا نگران ساعت مطالعه، تعداد تست ها، درصدها و رتبه هستند؛ اما یک عامل مهم تر گاهی نادیده گرفته می شود:
تاب آوری.
تاب آوری یعنی نوجوان بتواند پس از تجربه ی شکست، اضطراب، افت نمره، نتیجه ی نامطلوب یا یک روز بد، دوباره خودش را جمع کند و به مسیر برگردد.
تاب آوری به این معنا نیست که نوجوان همیشه قوی، آرام و بدون اضطراب باشد.
اتفاقا نوجوان تاب آور هم ممکن است بترسد، ناامید شود، گریه کند یا حتی مدتی دست از درس کشیدن بردارد.
تفاوت اصلی این است:
او شکست را پایان مسیر نمی بیند.
---
۱. شکست را از هویت نوجوان جدا کنید
یکی از خطرناک ترین پیام ها برای دانش آموز این است:
«تو تنبلی.»
«تو اصلا اراده نداری.»
«تو برای کنکور ساخته نشده ای.»
این جملات یک رفتار را به هویت نوجوان تبدیل می کنند.
به جای آن بگویید:
«این هفته خوب پیش نرفت؛ ببینیم چه چیزی باعثش شد.»
تفاوت این دو نگاه بسیار مهم است.
در نگاه اول، مشکل خود نوجوان است.
در نگاه دوم، مشکل یک رفتار یا یک شرایط قابل تغییر است.
نوجوان باید یاد بگیرد:
«من شکست نخورده ام؛ این روش من در این مرحله جواب نداده است.»
---
۲. به جای حذف استرس، مدیریت آن را یاد بدهید
قرار نیست دانش آموز کنکوری هیچ وقت مضطرب نشود.
کنکور، امتحان، رقابت و آینده طبیعی است که مقداری اضطراب ایجاد کند.
هدف والدین نباید این باشد که:
«اصلا استرس نداشته باش.»
بلکه بهتر است بپرسند:
«وقتی استرس می گیری، چه کاری می تواند کمکت کند؟»
مثلا:
- چند دقیقه از میز فاصله بگیرد.
- تنفس آرام انجام دهد.
- افکارش را روی کاغذ بنویسد.
- با والدین یا مشاور صحبت کند.
- کار بعدی را به یک قدم کوچک تبدیل کند.
- دوباره با یک تست یا یک صفحه درس شروع کند.
تاب آوری بیشتر از آنکه یعنی «استرس نداشته باش»، یعنی:
«یاد بگیر با استرس چه کار کنی.»
---
۳. مشکل را به قسمت های کوچک تر تقسیم کنید
وقتی دانش آموز با حجم بزرگی از عقب ماندگی مواجه می شود، ممکن است ذهنش به این نتیجه برسد:
«دیگه نمی رسم.»
اما «نرسیدن» یک مسئله بزرگ و مبهم است.
آن را به سوال های کوچک تر تبدیل کنید:
چه درس هایی عقب افتاده؟
کدام قسمت ها مهم ترند؟
امروز دقیقا چه کاری می توانم انجام دهم؟
اولین ۳۰ دقیقه را چگونه شروع کنم؟
تاب آوری زمانی تقویت می شود که نوجوان یاد بگیرد به جای خیره شدن به کل کوه، روی قدم بعدی تمرکز کند.
---
۴. به جای نصیحت، مهارت حل مسئله را تمرین کنید
وقتی دانش آموز می گوید:
«من اصلا نمی توانم درس بخوانم.»
سریع نگویید:
«باید بیشتر تلاش کنی.»
بپرسید:
«فکر می کنی مشکل دقیقا کجاست؟»
بعد با هم مسئله را بررسی کنید:
آیا خواب کافی ندارد؟
آیا برنامه بیش از حد سنگین است؟
آیا در یک درس پایه ضعیفی دارد؟
آیا هنگام مطالعه تلفن همراه حواسش را پرت می کند؟
آیا از نتیجه می ترسد؟
آیا روش مطالعه اش مناسب نیست؟
این گفت وگو به نوجوان یاد می دهد که مشکلات، قابل بررسی و حل هستند.
---
۵. بعد از شکست، اولین کار «تحلیل» است نه «سرزنش»
فرض کنید دانش آموز در یک آزمون نتیجه خوبی نگرفته است.
دو واکنش ممکن است:
واکنش اول:
«دیدی گفتیم بیشتر درس بخون؟ با این وضعیت چطور می خوای کنکور قبول بشی؟»
واکنش دوم:
«خب، نتیجه خوب نبود. بیا ببینیم دقیقا چه چیزی باعثش شد.»
واکنش دوم به نوجوان یک پیام مهم می دهد:
نتیجه بد، اطلاعات تولید می کند.
کدام درس ها مشکل داشتند؟
چند سوال به دلیل بی دقتی از دست رفت؟
چند سوال را بلد نبود؟
مشکل زمان بندی وجود داشت؟
مطالعه کافی نبود؟
یا روش مطالعه نیاز به تغییر داشت؟
آزمون ناموفق می تواند تبدیل به داده ای برای اصلاح مسیر شود.
---
۶. تلاش را ببینید، اما فقط تلاش را تحسین نکنید
گفتن «آفرین که خیلی تلاش کردی» همیشه کافی نیست.
بهتر است بازخورد مشخص باشد:
«امروز دیدم بعد از اینکه در ریاضی مشکل داشتی، دوباره برگشتی و سوال ها را تحلیل کردی.»
این نوع بازخورد به نوجوان نشان می دهد کدام رفتار سازنده بوده است.
هدف این نیست که نوجوان فقط به تشویق والدین وابسته شود.
هدف این است که کم کم بتواند خودش تشخیص دهد:
«چه کاری به من کمک می کند دوباره به مسیر برگردم؟»
---
۷. والدین نباید تبدیل به پلیس کنکور شوند
گاهی والدین از شدت نگرانی، تمام روز وضعیت مطالعه را کنترل می کنند:
«چقدر خوندی؟»
«چند تست زدی؟»
«چند درصد شدی؟»
«چرا کمتر از دیروز خوندی؟»
«فلانی روزی ۱۲ ساعت می خونه.»
این فشار مداوم ممکن است رابطه والد و فرزند را به رابطه ی بازرس و متهم تبدیل کند.
نوجوان به فضایی نیاز دارد که بتواند در آن بگوید:
«امروز نتونستم.»
بدون اینکه فورا با سرزنش مواجه شود.
گاهی بهترین سوال والدین این نیست که:
«چند ساعت درس خواندی؟»
بلکه این است:
«امروز چه چیزی برایت سخت تر بود و چطور می توانیم حلش کنیم؟»
---
یک نکته مهم برای والدین
تاب آوری چیزی نیست که درست در شب کنکور ساخته شود.
تاب آوری در شکست های کوچک روزانه ساخته می شود:
وقتی یک آزمون بد می شود و نوجوان دوباره تحلیل می کند.
وقتی یک روز برنامه اش خراب می شود و روز بعد برمی گردد.
وقتی یک درس سخت است و به جای فرار، آن را به بخش های کوچک تر تقسیم می کند.
وقتی اشتباه می کند و یاد می گیرد خودش را با یک اشتباه تعریف نکند.
هدف والدین نباید ساختن نوجوانی باشد که هیچ وقت شکست نمی خورد.
هدف مهم تر این است که نوجوانی داشته باشیم که وقتی شکست خورد، بداند:
«حالا باید چه کار کنم؟»
زیرا در مسیر کنکور، مسئله فقط دانستن پاسخ سوال های آزمون نیست؛
گاهی مهم ترین مهارت این است که بعد از یک پاسخ اشتباه، بتوانی دوباره به سوال بعدی برگردی.
نمایندگی مجازی مشاوره تحصیلی در سراسر کشور: ۰۹۰۱۰۰۰۵۵۹۷