کالابرگ؛ اطعام جامعه یا اکرام مردم؟
کالابرگ؛ اطعام جامعه یا اکرام مردم؟
جامعه را باید اکرام کرد، نه اطعام. این تمایز، فقط یک بحث اخلاقی نیست؛ می تواند معیار مهمی برای سنجش سیاست اقتصادی دولت باشد. اطعام یعنی امروز سفره کسی را پر کنیم؛ اکرام یعنی کاری کنیم که فرد بتواند فردا خودش سفره اش را اداره کند.کالابرگ، در اصل، می تواند ابزاری برای حمایت از قدرت خرید مردم باشد. دولت نیز در آیین نامه جدید، هدف آن را «حفظ قدرت خرید مصرف کنندگان» اعلام کرده و برای هر نفر ماهانه یک میلیون تومان اعتبار در نظر گرفته است. اما مسئله از جایی آغاز می شود که عدد کالابرگ ثابت می ماند و قیمت کالاها حرکت می کند. در چنین شرایطی، کالابرگ روی کاغذ همان یک میلیون تومان است، اما در سفره مردم دیگر همان یک میلیون تومان دیروز نیست.اگر قیمت مواد غذایی افزایش پیدا کند و اعتبار کالابرگ با همان سرعت افزایش نیابد، دولت عملا بخشی از قدرت خرید مردم را هر ماه از دست می دهد.
گزارش های منتشرشده درباره اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز نشان می دهد فشار تورمی بر مواد غذایی بسیار شدید بوده و هزینه تامین اقلام پایه کالابرگ افزایش قابل توجهی داشته است. بنابراین مسئله فقط این نیست که «چقدر کالابرگ می دهیم»؛ مسئله مهم تر این است که این اعتبار، چند کیلو گوشت، چند کیلو برنج، چند لیتر روغن و چه مقدار لبنیات می تواند بخرد؟اینجاست که مفهوم «عدالت» اهمیت پیدا می کند. عدالت را نمی توان فقط در مقدار پولی که دولت توزیع می کند جست وجو کرد. اگر دولت هر ماه مبلغی به خانوار بدهد، اما تورم همان مبلغ را کوچک تر کند، حمایت اجتماعی از «امکان» فاصله می گیرد و به یک مسکن موقت تبدیل می شود. مردم فقط به پول نیاز ندارند؛ به قدرت خرید پایدار، درآمد پایدار، شغل شایسته، بیمه و امکان برنامه ریزی برای آینده نیاز دارند.از همین منظر، خطر آن است که سیاست اجتماعی از «اکرام» به «اطعام» تقلیل پیدا کند. اینکه دولت بتواند شکم مردم را برای مدتی با بسته حمایتی یا کالابرگ سیر کند، ضروری است؛ اما نباید مقصد سیاست اقتصادی باشد. اگر جوانی برای یافتن شغل ناچار شود به هر کاری با هر دستمزدی تن دهد، اگر مزد او از تورم عقب بماند و اگر در پایان ماه همچنان محتاج اعتبار حمایتی باشد، مسئله حل نشده است؛ فقط شکل مسئله تغییر کرده است.راه حل نیز صرفا افزایش دستوری کالابرگ نیست. دولت باید اعتبار کالابرگ را به صورت خودکار و دوره ای، بر اساس تغییر هزینه واقعی یک سبد غذایی پایه تعدیل کند؛ نه اینکه هر بار منتظر تصمیم سیاسی و تامین اعتبار بماند. خود آیین نامه نیز سازوکار ارزیابی فصلی افزایش هزینه اقلام و جبران آن از محل حساب پشتیبان را پیش بینی کرده است. این سازوکار باید شفاف، قابل محاسبه و قابل نظارت شود.اما هم زمان باید مسیر اصلی سیاست از کالابرگ به توانمندسازی اقتصادی تغییر کند: کاهش هزینه تولید، مهار تورم، ایجاد شغل مولد، گسترش پوشش بیمه ای و افزایش قدرت واقعی دستمزد.مردم قرار نیست تا ابد دریافت کننده «اطعام» باشند. دولت اگر می خواهد به مردم کرامت بدهد، باید امکان ایستادن روی پای خودشان را فراهم کند. کالابرگ می تواند نان امروز را تامین کند؛ اما سیاست اقتصادی درست باید کاری کند که مردم برای نان فردا، محتاج کالابرگ نباشند.