مس سونگون؛ پیشگام صنعت سبز ایران

---

 

در ادبیات توسعه امروز، صنعت موفق تنها به میزان تولید و بازده اقتصادی سنجیده نمی شود، بلکه میزان پایبندی آن به اصول محیط زیستی، مسئولیت اجتماعی و حفظ سرمایه های طبیعی نیز به عنوان شاخصی تعیین کننده مطرح است. در چنین نگاهی، صنایع بزرگ زمانی می توانند نقش واقعی خود را در مسیر پیشرفت ایفا کنند که هم زمان با حرکت در مسیر تولید و ارزش آفرینی، پاسدار طبیعت و منابع بین نسلی باشند. در همین چارچوب است که عملکرد مجتمع مس سونگون ورزقان را می توان نمونه ای روشن از هم گرایی صنعت و محیط زیست و الگویی قابل توجه از مفهوم «صنعت سبز» در کشور دانست.

این مجتمع معدنی که یکی از قطب های مهم تولید مس در ایران به شمار می رود، در سال های اخیر با شتاب بخشی به برنامه های محیط زیستی خود، نشان داده است که توسعه صنعتی لزوما در تقابل با طبیعت قرار ندارد. رویکرد سونگون، رویکردی مبتنی بر توسعه پایدار است؛ توسعه ای که در آن حفاظت از منابع طبیعی نه یک اقدام جانبی، بلکه بخشی جدایی ناپذیر از برنامه ریزی کلان و مدیریت راهبردی مجموعه محسوب می شود. احیای جنگل های قره داغ به عنوان یکی از ارزشمندترین زیست بوم های شمال غرب کشور، نماد عینی این نگاه مسئولانه است.

پیوند صنعت و محیط زیست در راهبردهای سبز مس سونگون

برنامه احیای جنگل های قره داغ که با محوریت جنگل کاری ۴۰۰ هکتاری طراحی و اجرا می شود، از جمله طرح های شاخص محیط زیستی مجتمع مس سونگون ورزقان به شمار می رود. این طرح با هدف تقویت پوشش گیاهی، حفظ تنوع زیستی، کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و ارتقای کیفیت زیست محیطی منطقه تدوین شده و اجرای آن با اتکا به مطالعات کارشناسی و انتخاب گونه های بومی و سازگار با اقلیم منطقه در حال انجام است. تا کنون ۱۶ هزار اصله نهال در محدوده قره داغ کاشته و آبیاری شده و این روند با آغاز فاز دوم کاشت پاییزه، با کاشت ۱۰ هزار اصله نهال دیگر ادامه خواهد یافت تا مجموع نهال های کاشته شده در سال جاری به ۲۶ هزار اصله برسد.

آنچه این برنامه را از بسیاری از اقدامات مقطعی متمایز می کند، توجه ویژه به ایجاد زیرساخت های پایدار برای تضمین موفقیت بلندمدت طرح های احیایی است. مدیریت مجتمع به درستی بر این اصل تاکید دارد که جنگل کاری صرفا به معنای کاشت نهال نیست، بلکه تداوم حیات نهال ها و تبدیل آن ها به توده های جنگلی پایدار، نیازمند زیرساخت، برنامه ریزی و پایش مستمر است. در همین راستا، آماده سازی بیش از ۳۶ هزار چاله کاشت، نصب پنج تانکر ۲۰ هزار لیتری برای تامین پایدار آب و بهره برداری از پنج کیلومتر شبکه آبیاری، از جمله اقداماتی است که پایه های ماندگاری این طرح را تقویت می کند و امکان ارزیابی نتایج آن را در سال های آینده فراهم می سازد.

سونگون؛ الگویی نوین از معدن کاری مسئولانه

هم زمان با احیای عرصه های طبیعی، توجه به منظر شهری و ورودی های منطقه نیز در دستور کار مجتمع قرار گرفته است. اجرای طرح کمربند سبز در حاشیه بزرگراه خواجه–ورزقان، نمونه ای از این نگاه جامع به محیط پیرامونی است. در این طرح، تاکنون پنج هزار چاله کاشت آماده سازی شده و عملیات کاشت پاییزه از اوایل آذرماه آغاز شده است. ایجاد نوار سبز ماندگار در این محور ارتباطی، علاوه بر ارتقای جلوه های بصری و طبیعی مسیر، نقش موثری در بهبود کیفیت هوا، کاهش گردوغبار و افزایش حس تعلق محیطی در منطقه ایفا می کند.

مدیریت مجتمع مس سونگون ورزقان بارها تاکید کرده است که نگاه این مجموعه به محیط زیست، نگاهی مقطعی یا صرفا تبلیغاتی نیست، بلکه بخشی از هویت سازمانی و ساختار توسعه ای آن به شمار می رود. این رویکرد با حمایت و همراهی شرکت ملی صنایع مس ایران تقویت شده و زمینه شتاب گیری اجرای برنامه های محیط زیستی را در سال جاری فراهم آورده است. چنین حمایتی نشان می دهد که سیاست های کلان صنعت مس کشور نیز به سمت هم راستایی بیشتر با الزامات توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست حرکت کرده است.

سونگون و گام های بلند در مسیر توسعه پایدار و حفاظت از طبیعت

سونگون امروز تنها یک واحد تولیدی نیست، بلکه بازیگری اثرگذار در توسعه متوازن منطقه محسوب می شود. اشتغال زایی پایدار، تقویت زیرساخت های محلی و توجه هم زمان به اقتصاد و محیط زیست، این مجتمع را به نمونه ای از مسئولیت پذیری صنعتی تبدیل کرده است. احیای جنگل های قره داغ، در کنار سایر اقدامات محیط زیستی، پیامی روشن دارد: صنعتی که به آینده می اندیشد، ناگزیر باید طبیعت را به عنوان شریک توسعه خود به رسمیت بشناسد.

در نهایت، می توان گفت مجتمع مس سونگون ورزقان با درک درست از جایگاه خود در جغرافیای طبیعی و اقتصادی منطقه، مسیری را برگزیده است که در آن تولید «طلای سرخ» با پاسداری از «طلای سبز» آذربایجان هم زمان پیش می رود. استمرار این مسیر، نه تنها ضامن پایداری محیط زیست قره داغ خواهد بود، بلکه الگویی الهام بخش برای سایر صنایع کشور فراهم می کند تا توسعه صنعتی را در کنار حفاظت از سرمایه های طبیعی معنا کنند.

*نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir