خواجه حافظ شیرازی و شاعران روسی

در مقاله ابتدا به آغاز آشنایی شاعران روسی با فرهنگ مشرقزمین از جمله ادبیات کهن فارسی و به ویژه اشعارحافظ اشاره خواهد شد، چراکه برگ هایی از دفتر اشعار شاعران روسی با اشعار شاعرانی مانند رودکی، فردوسی، خیام،مولوی، سعدی، حافظ، و... مزین شده است. پژوهش حاضر در پی تبیین علت گرایش شاعران روسی به ادبیاتشرقی ایرانی است. گیاورگی ایوانف شاعر سده بیستم روسیه در شعر شاعران شرقی ترانه سرایی کردند، به درستی به علت این گرایش اشاره کرده است. او معتقد است که در اشعار شرقی مفاهیمی نهفته است که به شاعران اروپایی-روسی ارزانی نشده است. با توجه به اینکه در غالب اوقات ترجمه آثار شرقی از زبان های دیگر اروپایی مانند آلمانی وفرانسه به روسی صورت گرفته، به این نکته اشاره خواهد شد که کدامیک از شاعران غربی متاثر از ادبیات فارسی بهشاعران روسی در شناخت مفاهیم شرقی- ایرانی کمک کرده اند و یا در آفرینش آثار شرقی آنها تاثیرگذار بوده اند. در ادامه به این پرسش ها پاسخ داده خواهد شد که شاعران روس در اشعار خود به چه جنبه هایی از اشعار حافظ توجهداشته اند کلام خواجه حافظ شیرازی در جامعه ادبی روسیه چه جایگاهی بهخود اختصاص داده است. چه تعداد ازشاعران روس مستقیما در اشعار خود از حافظ نام بردهاند و چه تعداد شعر در وصف حافظ و اندیشه های عرفانی -فلسفی و اخلاقی او سروده شده است و تاسیس انجمن حافظ شناسان در سنپتربورگ توسط شاعران غزلسرای روسیویچیسلاف ایوانف و میخاییل کوزمین که به خیمه حافظ معروف بود، چه اندازه به شناخت حافظ و ترویج اندیشه-های او کمک کرده است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که بیش از بیست شاعر روس در پنجاه شعر از حافظ نامبرده اند و اندیشه های عرفانی- فلسفی- اخلاقی، زهد و پارسایی، رندی و جوانمردی و غزلیات آهنگین حافظ در اشعارشان بازتاب یافته است. حضور واژه هایی مانند عندلیب، ساقی، زاهد، خرقه، وجد، دوست، گل های سرخشیراز،... در اشعار شاعران روس که متاثر از حافظ سروده شده اند، چشم نوازند و فضایی کاملا شرقی و عرفانی ایجاد کرده اند.

کلیدواژه ها:

حافظ ، ایران ، ادبیات فارسی ، شاعران روسی ، تاثیرپذیری