بازنمایی غرب در سینمای ایران

رسانه ها ابزار بیان ایدیولوژیک گفتمان ها هستند و از طریق آنها می توان ایدیولوژی را به سطح جامعه تزریق کرد. از این لحاظ برای دریافت روند تطوری گفتمان حاکم،میتوان از رسانه ها به عنوان مرجعی مطالعاتی استفاده کرد. سینما به علت تصویری بودن و همه گیر بودن در میان رسانه های جمعی از جایگاه والایی برخوردار است. تغییرات گفتمانی بر نحوه رویارویی با دیگری تاثیر می گذارد. از یک سو دیگری و تعریفی که از آن در طول روندهای گفتمانی گوناگون شده است برای ساخته شدن هویت ملی و اجتماعی یک ملت، نقشی اساسی ایفا کرده است. از سوی دیگر، خودی همواره برای تعریف هویت ملی و جداسازی خود از غیر، به غیریت سازی می پردازد و میتوان گفت که رسانه های جمعی تنها یکی از ابزار ساخت و بازتولید دیگری و بازتعریف خود است. در پژوهش حاضر گفتمان خود/ دیگری در سینما مورد بررسی قرار می گیرد. تا نحوه بازنمایی دیگری و باز تولید خود در مقابل آن و شکل گیری هویت خودی تعریف شود. بنابراین دیگری به تنهایی مسیله این تحقیق نبوده است و تا جایی مورد کنکاش قرار می گیرد که خودی نیز حضور داشته باشد. برای رسیدن به پاسخ مسیله تحقیق از سه سطح تحلیل برای بررسی نمونه های منتخب استفاده شده است. چرا که سعی شده است از سطح توصیف صرف فراتر رفته و وارد تحلیل گفتمانی متون شویم. در سطح اول از الگوی روایت بارت برای بررسی معنای ضمنی و آشکار سکانس های مورد تحلیل استفاده شده است و در سطح دوم الگوی سلبی و کادوری برای توصیف نشانه شناختی مبنای کار قرار داده شده اس ت. در ادامه با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی ونداک، گفتمان خود/ دیگری متن تحلیل شده است.الگوی های مذکور واسازی و کنکاش در سطوح مختلف متن را برای محقق فراهم می کنند. با مشاهده و بررسی و تحلیل فیلم ها آنچه که در مواجهه با دیگری در تمام متون دیده شده است: استعاره سفر برای مواجهه با غرب است. در تمام فیلم های انتخابی خودی به سفر می رود یا از سفر غرب باز می گردد. و در اکثر نمونه ها خودی از این مواجهه و سفر پشیمان و نادم باز می گردد. و در نهایت دیگری طرد و نفی می شود. ایده مسلط در اکثر قریب به اتفاق متون بازگشت به خویشتن اصیل و بومی در مقابل غرب مطرود، است. غرب با ایده های مختلف در این متون طرد می شود؛ گاهی با ایده وحشت زایی و گاه عقلانیت ابزاری غربی در مقابل خودی قرار داده می شود . در نتیجه آنچه از تحلیل فیلم های بررسی شده بر می آید این است که، غرب در سینمای معاصر ایران همراه با جهت گیری رسانه ای، طرد شده و منفور قلمداد شده است.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، تحلیل گفتمان ، دیگری ، غرب ، سینمای ایران ، هویت