تجرد روح در دانش فلسفه با رویکرد تحلیلی و مقایسه ای

مسئله «تجرد روح» یکی از محوری ترین مباحث در تاریخ فلسفه است که پیامدهای عمیقی در حوزه های معرفت شناسی، اخلاق و عرفان دارد. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و تطبیقی سیر تطور آراء فلاسفه درباره ماهیت و تجرد نفس را در سه دوره اصلی یونان باستان، فلسفه اسلامی و فلسفه مدرن بررسی می کند. در بخش نخست، تقابل دوگانه انگاری رادیکال افلاطون با رویکرد هیلومورفیسم ارسطویی واکاوی می شود. در بخش دوم و سوم سیر تکامل این اندیشه در جهان اسلام از برهان انسان «معلق» ابن سینا و اسفهبدی سهروردی تا شاهکار ملاصدرا در نظریه «جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء» مورد مطالعه قرار می گیرد؛ سپس این آراء با ثنویت جوهری دکارت و رویکرد انتقادی اخلاقی کانت در فلسفه غرب مقایسه می شوند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اثبات تجرد روح صرفا یک دغدغه انتزاعی و نظری نیست؛ بلکه پذیرش آن پیش شرط بنیادین معناداری سیر و سلوک و عروج از کثرت به وحدت در عرفان و همچنین شرط لازم برای اثبات «اراده آزاد و مسئولیت پذیری» در فلسفه اخلاق است.

کلیدواژه ها:

تجرد ، روح ، فلسفه اسلامی ، ثنویت جوهری ، حرکت جوهری ، عرفان ، اخلاق ، اراده آزاد