طراحی مدل توسعه صادرات محصولات کشاورزی با رویکرد سیستم های پویا (مورد مطالعه: توسعه صادرات خرما)

ایران یکی از بزرگ ترین صادرکنندگان این محصول در سطح جهانی است و سهم قابل ملاحظه ای از تولید، مقدار و ارزش صادرات جهانی به ایران اختصاص دارد. در نتیجه سیاست گذاران و برنامه ریزان می توانند با اتخاذ سیاست ها و تصمیم گیری های مناسب در زمینه صادرات خرما زمینه گسترش تجارت جهانی این محصول را فراهم آورند. در این رابطه شناخت کافی بازارهای هدف، درجه تمرکز، رفتار رقبا و موانع ورود به این بازارها برای صادرکنندگان یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. در این رابطه بازیگران بازارهای جهانی (صادرکنندگان) درصددند با دستیابی به اطلاعات کافی و شناخت بازار و ساختار آن و تعیین درجه رقابت بین رقبا، سیاست های قیمتی و غیرقیمتی خود را طوری تدوین و طراحی کنند تا بتوانند منافع خود را حداکثر نمایند. این پزوهش، با بهره گیری و تلفیق عوامل موثر بر صادرات خرما، در چارچوب سیستم های پویا، مدلی را برای توسعه صادرات محصولات کشاورزی ارایه نموده است. برای انجام این تحقیق، پس از مرور بر ادبیات کافی و مناسب، به جمع آوری اطلاعات لازم در مورد پروژه ها و شناسایی عوامل موثر و تجزیه و تحلیل آنها، ارتباط بین عوامل و متغیرها در قالب نمودار علی حلقوی مشخص شده و سپس با استفاده از نرم افزار Vensim، نمودار جریان و سپس شبیه سازی و اعتبارسنجی شد. به منظور شناخت وضعیت کلی میزان صادرات خرما تعداد 40 پرسشنامه بین تولید کنندگان، صادرکنندگان، واسطه ها و کارشناسان خرما توزیع شد. نتایج نشان می دهد که به طور کلی مشکل اصلی خرما محدود به بسته بندی، فرآوری و تبدیل و پایین بودن قیمت صادراتی آن در مقایسه با خرمای سایر کشورها نیست، بلکه نداشتن یک برنامه جامع و مدون صادراتی، چالش اصلی در تولید و صادرات خرما است. به نظر می رسد تنها راه حفظ جایگاه تولید و صادرات خرمای ایرانی، توجه به اجزای حلقه تولید تا صادرات نظیر تولید کیفی، آموزش و ترویج، بسته بندی، صنایع تبدیلی و فرآوری، بازاریابی، مصرف داخلی و صادرات است. وجود یک تشکل منسجم، قوی و تخصصی برای خرمای کشور که در تصمیم سازی های مربوط به محصول نقش داشته باشد، الزامی است.

کلیدواژه ها:

محصولات کشاورزی ، توسعه صادرات ، سیستم های پویا ، سناریوسازی