مبانی و مفاهیم اخلاقی در اسلام

آدمی همواره با انبوهی از گزینه های رفتاری روبروست که می تواند محدودی از آنها را برگزیند و هر چهانسان بزرگتر و بالغ تر و کامل تر می شود در تار و پود اجتماع این گزینه ها بیشتر و انتخاب سخت تر است . گفت وشنود در زمینه اخلاق و آراءگوناگون آن از سده ششم پیش از میلاد مطرح بود.سقراط، افلاطون و ارسطو آراء اتحادمعرفت و فضیلت، مثل و اعتدال در باب اخلاق را بین کردند.دردین مبین اسلام، اخلاق از جمله عوامل مهم و پایه ایبرای انتخاب بهترین گزینه توسط انسان است. انسانی که اصول دین را شناخت دارد و به باور رسانیده و فروع دین رابرنامه زندگی خود قرار داده است، اخلاق به مثابه میوه درخت تناور دین است که به ثمر می نشیند . خلق به فتحه خیعنی شکل ظاهری و خلق به ضمه خ یعنی صفت پایدار و راسخ یعنی ملکه را گویند و اخلاق به مجموعه صفات چگونهبودن از نظر روحی و معنوی مثل عدالت، شجاعت، عفت، حکمت گویند. اخلاق سابقه دیرینه ای دارد در زندگی انسانها. پیامبر خدا (ص) نیز فرمودند که بعثت لامم مکارم الاخلاق من از طرف خداوند برانگیخته شدم که مکارماخلاقی را تکمیل کنم. از جمله ویژگی های نظام اخلاقی اسلام، فراگیر بودن، قابلیت تبیین عقلانی بودن، هماهنگی وانسجام درونی داشتن، توجه به تمام نیازها و ابعاد انسان نمودن، توجه به حسن فاعلی و فعلی و مراتب داشتنارزشهاست. هدف ما در این بررسی مبانی و مفاهیم اخلاقی دراسلام است. کاوش درمتون معتبر اسلامی، رساناهایگروهی، جستجو در موتورهای جستجوی اینترنتی، پایان نامه های مرتبط ، تجربه های شخصی بیست ساله آموزشی وپژوهشی و بررسی های کیفی و مروری در زمینه اخلاق و مبانی اخلاقی اسلامی است. انبیاء الهی (ع) یکی از مهمترینرسالت هایشان پرورش مکارم اخلاقی و انسانی در مردم است کما اینکه حضرت رسول خاتم (ص) هدف از بعثت راتکمیل مکارم اخلاقی می دانند چون هدف از خلقت حکیمانه انسان تکامل و عبادت بوده است که در قرآن نیز به آناشاره شده است. (وماخلقت الجن و الانس الالیعبدون) و برای رسیدن به این هدف راهکارهایی تشریع و وضع شدهاست که بصورت عبادت های ویژه در شریعت اسلامی بیان می شود. انسان بعنوان اشرف مخلوقات گر چه بالقوه واجدصفات خداگونه در زمین است اما با طی طریق و فقط در کوران زندگی است که مزید در عمل این صفات را به فعلیتبرساند. انسان با الهام درونی و الزام های بیرونی منبعث از رسالت پیامبران الهی می باید در صراط المستقیم قرار گیردو در همه ابعاد وجودی و زندگی خود فطرت خداگونه گی خود را فعال کند. در این صورت است که به اوج سعادت وخوشبختی خواهد رسید. در این مسیر لازم نیست انسان تمام باشد حتی انسان ناقص و معلول نیز می تواند و می بایدخود را به کمال برساندو دسترسی به کمال انسانی برای عموم انسانها میسر و در دسترس می باشد. در اسلام و فرهنگاسلامی انسان هدفدار افریده شده و با سرلوحه قراردادن برنامه زندگی اسلام در اصول و فروع دین به بالندگی مکارم وصفات عالی و خداگونه انسانی می رسد. مکارم اخلاقی در انسان همه ابعاد وجودی انسان را دربرمی گیرد. مطلوبنهایی انسان بوده منطبق با عقل و حسن فاعلی انسان است و شامل همه انسانها اعم از تمام یا ناقص است و همه میتوانند به کمال برسند و به اوج سعادت و خوشبختی برسند.

کلیدواژه ها:

اخلاق ، مفاهیم اخلاقی ، اسلام ، اخلاق اسلامی