مطالعه کیفی شناسایی عوامل موثر بر تاب آوری شغلی کارکنان بانک صادرات ایران

تاب آوری شغلی سازه ای پویا و چندبعدی است که نقشی کلیدی در حفظ سلامت روان و کارآمدی حرفه ای کارکنان در مواجهه با تنش های مستمر سازمانی ایفا می کند. هدف پژوهش حاضر، واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته کارکنان بانک صادرات ایران از پدیده تاب آوری شغلی، جهت شناسایی منابع، موانع و راهبردهای خودتنظیمی آنان در مواجهه با الزامات زیست جهان بانکداری بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری (IPA) انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۲ نفر از کارکنان شعب و بخش های عملیاتی بانک صادرات ایران که به روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شده بودند، گردآوری گردید. تحلیل داده ها بر اساس الگوی تفسیری اسمیت و با استفاده از فرآیند کدگذاری چندمرحله ای (کدهای اولیه، مضامین فرعی و مضامین اصلی) صورت پذیرفت. تحلیل تفسیری داده ها منجر به شناسایی ۵ مضمون اصلی و ۲۰ مضمون فرعی گردید. مضامین اصلی استخراج شده عبارتند از: ۱. «تجربه فشارهای ساختاری در زیست جهان بانکی» (شامل الزامات نظارتی، تراکم کار و تعارض نقش)؛ ۲. «منابع روان شناختی فردی تاب آوری» (شامل خودکارآمدی، تنظیم هیجانی و معنابخشی)؛ ۳. «حمایت سازمانی و سرمایه اجتماعی» (شامل رهبری حمایتی، همبستگی همکاران و عدالت ادراک شده)؛ ۴. «یادگیری حرفه ای و انباشت شایستگی» (شامل آموزش سازمانی، انتقال تجربه و سازگاری فناورانه)؛ و ۵. «راهبردهای بازسازی و خودتنظیمی روان شناختی» (شامل فاصله گذاری ذهنی و بازیابی انرژی روانی). یافته های پژوهش نشان می دهد که تاب آوری شغلی در صنعت بانکداری، فراتر از یک ویژگی شخصیتی منفرد، پدیده ای رابطه ای، تحولی و بافت مند است که در بستر تعامل میان فشارهای ساختاری بوروکراسی و ظرفیت های حمایتی، روان شناختی و معرفتی سازمان شکل می گیرد. بر این اساس، ارتقای تاب آوری کارکنان مستلزم مداخلات نظام مند در سطوح ساختاری، رهبری حمایتی و فرآیندهای یادگیری مداوم است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شغلی ، پدیدارشناسی تفسیری (IPA) ، زیست جهان بانکداری ، سرمایه روان شناختی ، بانک صادرات ایران