شناسایی مولفه های پیشایند رفتارهای ضدتولیدی در بانک صادرات ایران

رفتارهای ضدتولیدی یکی از چالش های بنیادین سازمان های معاصر، به ویژه در نهادهای مالی و بانکی، محسوب می شود؛ با این حال، بخش عمده ای از مطالعات پیشین این پدیده را با رویکردی متغیرمحور و غالبا کمی بررسی کرده اند و کمتر به تجربه زیسته کارکنان در بسترهای نهادی و فرهنگی خاص پرداخته اند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین مولفه های پیشایند رفتارهای ضدتولیدی در بانک صادرات ایران و با اتخاذ رویکردی تفسیری-ساخت گرایانه انجام شد. داده های پژوهش از طریق ۲۲ مصاحبه نیمه ساختاریافته با کارکنان بانک گردآوری و با استفاده از پدیدارشناسی تفسیری و تحلیل مضمون با کدگذاری دستی تحلیل شد. یافته ها نشان داد که رفتارهای ضدتولیدی در این بافت سازمانی نه نتیجه یک عامل منفرد، بلکه محصول برهم کنش پیچیده مجموعه ای از عوامل ساختاری، رهبری، هیجانی، ارتباطی و هویتی است. در تحلیل داده ها، شش تم اصلی شناسایی شد: بی عدالتی سازمانی مزمن، رهبری متناقض و اقتدارگرایانه، فشار شغلی و فرسودگی، اقلیم سکوت و ناایمنی روانی، بیگانگی سازمانی و تعارض هویتی، و عادی سازی انحرافات رفتاری. این تم ها نشان می دهند که رفتارهای ضدتولیدی بیش از آنکه صرفا انحرافات فردی باشند، واکنش هایی معنادار به تجربه های مکرر بی عدالتی، فشار، تحقیر، بی معنایی و فرسایش هنجاری در سازمان اند. این پژوهش با ارائه یک چارچوب تلفیقی، نظریه های عدالت سازمانی، مبادله اجتماعی، قرارداد روان شناختی، رویدادهای عاطفی، حفظ منابع، یادگیری اجتماعی و اقلیم اخلاقی را در قالب یک تبیین زمینه مند ادغام می کند و رفتار ضدتولیدی را به عنوان «نشانه ای از اختلال در کیفیت رابطه کارکنان و سازمان» مفهوم سازی می نماید. نوآوری اصلی پژوهش در تمرکز بر تجربه زیسته کارکنان در یک بافت بانکی ایرانی و ارائه تحلیلی چندسطحی از پیشایندهای این پدیده است. یافته ها دلالت های مهمی برای مدیریت منابع انسانی و سیاست گذاری سازمانی دارد. نتایج نشان می دهد که کاهش رفتارهای ضدتولیدی مستلزم مداخلات چندلایه شامل بازسازی عدالت سازمانی، اصلاح الگوهای رهبری، کاهش فشارهای فرساینده، ایجاد امنیت روانی، تقویت تعلق سازمانی و بازتوانی اقلیم اخلاقی است. در نهایت، پژوهش حاضر بر این نکته تاکید می کند که رفتارهای ضدتولیدی را باید نه صرفا به عنوان تخطی فردی، بلکه به عنوان شاخصی هشداردهنده از اختلالات عمیق تر در ساختار و فرهنگ سازمانی در نظر گرفت.

کلیدواژه ها:

رفتارهای ضدتولیدی ، عدالت سازمانی ، رهبری ، سکوت سازمانی ، فرسودگی شغلی ، بیگانگی سازمانی ، بانکداری ایران ، پدیدارشناسی تفسیری