واکاوی مقاومت کارکنان در برابر تغییر در نهادهای فرهنگی و ارائه استراتژی های غلبه بر آن (با تمرکز بر کتابخانه ها یا موزه ها)

نهادهای فرهنگی، به ویژه کتابخانه ها و موزه ها، در سال های اخیر تحت تاثیر دو روند تحول آفرین و هم زمان، یعنی تحول دیجیتال و تغییر گفتمانی از رویکرد حفاظت محور به رویکرد مخاطب محور و ارزش آفرین قرار گرفته اند. با وجود ظرفیت های گسترده این تحولات برای ارتقای کارآمدی، دسترس پذیری و تعامل با مخاطبان، مقاومت کارکنان همچنان یکی از مهم ترین موانع تحقق موفقیت آمیز برنامه های تغییر به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد و عوامل مقاومت کارکنان در برابر تغییر در کتابخانه ها و موزه ها و ارائه راهبردهایی برای مدیریت و کاهش آن انجام شده است. این مطالعه با رویکرد تحلیلی تفسیری و بر پایه مرور و تحلیل منابع علمی مرتبط در حوزه های مدیریت تغییر، فرهنگ سازمانی و رهبری تحول آفرین صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که مقاومت کارکنان پدیده ای چندبعدی و چندسطحی است که در سه سطح فردی، گروهی و سازمانی شکل می گیرد. در سطح فردی، عواملی همچون تهدید هویت حرفه ای، ابهام نقش، شکاف مهارت های دیجیتال و کاهش احساس خودکارآمدی؛ در سطح گروهی، هنجارهای حرفه ای، گفتمان های مقاومت و محدودیت مشارکت در تصمیم گیری؛ و در سطح سازمانی، ساختارهای بوروکراتیک، نظام های پاداش سنتی و فرهنگ سازمانی حفاظت گرا از مهم ترین زمینه های مقاومت محسوب می شوند. همچنین نتایج نشان داد هم زمانی تحول دیجیتال و تغییر گفتمانی، با ایجاد سرگشتگی هویتی و افزایش نااطمینانی، نقش مهمی در تشدید مقاومت ایفا می کند. بر اساس یافته ها، مجموعه ای از راهبردهای فردی، گروهی و سازمانی برای کاهش مقاومت و تسهیل تحول ارائه شد که مهم ترین آن ها شامل بازتعریف مشارکتی هویت حرفه ای، توانمندسازی دیجیتال کارکنان، توسعه مشارکت در فرایندهای تغییر، اصلاح ساختارها و نظام های پاداش، تقویت فرهنگ یادگیرنده و گسترش رهبری تحول آفرین است. در مجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد که موفقیت تحول در نهادهای فرهنگی بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، به مدیریت موثر ابعاد انسانی، فرهنگی و هویتی تغییر بستگی دارد و اتخاذ رویکردی مشارکتی، تدریجی و مبتنی بر یادگیری سازمانی می تواند زمینه ساز تحقق تحول پایدار در کتابخانه ها و موزه ها باشد.

کلیدواژه ها:

مقاومت در برابر تغییر ، تحول دیجیتال ، تغییر گفتمانی ، فرهنگ سازمانی ، رهبری تحول آفرین ، کتابخانه ها ، موزه ها ، نهادهای فرهنگی