هوش مصنوعی و آینده نظام مالیاتی: چارچوبی تحلیلی برای کاهش شکاف مالیاتی از طریق مدیریت ریسک هوشمند و حکمرانی داده

شکاف مالیاتی یکی از مهم ترین چالش های نظام های مالیاتی در سراسر جهان است که پیامدهایی همچون کاهش درآمدهای عمومی دولت، افزایش فشار مالیاتی بر مودیان قانون مدار و تضعیف عدالت مالیاتی را به دنبال دارد. رویکردهای سنتی مدیریت مالیاتی، به دلیل وابستگی به روش های دستی، محدودیت ظرفیت حسابرسی و ناتوانی در تحلیل حجم عظیم داده های اقتصادی، در شناسایی کامل رفتارهای پرریسک و فعالیت های پنهان اقتصادی با محدودیت مواجه هستند. در سال های اخیر، هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های تحول آفرین، ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای اثربخشی نظام های مالیاتی و کاهش شکاف مالیاتی ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هوش مصنوعی در کاهش شکاف مالیاتی، شناسایی فرصت ها، چالش ها و الزامات استقرار نظام مالیاتی هوشمند انجام شده است. روش پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی است و داده های مورد نیاز با استفاده از مطالعه اسنادی، مرور نظام مند ادبیات علمی و بررسی گزارش های معتبر بین المللی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی از طریق شش سازوکار اصلی شامل مدیریت هوشمند ریسک مالیاتی، کشف الگوهای فرار مالیاتی، حسابرسی مبتنی بر داده، پیش بینی درآمدهای مالیاتی، توسعه خدمات هوشمند مودیان و استفاده از هوش مصنوعی مولد می تواند نقش موثری در کاهش شکاف مالیاتی ایفا کند. نتایج همچنین نشان می دهد که موفقیت استفاده از هوش مصنوعی در نظام مالیاتی صرفا به توسعه فناوری وابسته نیست، بلکه نیازمند زیرساخت داده ای مناسب، یکپارچه سازی پایگاه های اطلاعاتی، توسعه مهارت های منابع انسانی، چارچوب حکمرانی هوش مصنوعی، شفافیت الگوریتمی و حفظ حقوق مودیان است. بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود سازمان امور مالیاتی ایران ضمن حرکت به سمت حسابرسی هوشمند و مدیریت ریسک مبتنی بر داده، چارچوب جامعی برای حکمرانی هوش مصنوعی در نظام مالیاتی تدوین کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، شکاف مالیاتی ، مدیریت ریسک مالیاتی ، حسابرسی هوشمند ، حکمرانی داده