بررسی ضمانت اجراهای نقض تکالیف اطلاع رسانی طرفین قرارداد در چارچوب حقوق بیمه و قوانین بیمه

در نظام حقوقی بیمه تکلیف اطلاع رسانی (Disclosure Duty) به عنوان یکی از ارکان بنیادین اصل حسن نیت، نقشی حیاتی در برقراری تعادل قراردادی و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی میان بیمه گر و بیمه گذار ایفا می کند. با این حال فقدان سازوکارهای متناسب و هوشمند برای ضمانت اجرای نقض این تکلیف به ویژه در قانون بیمه، ۱۳۱۶، چالش های جدی در کارایی بازار بیمه و عدالت قراردادی ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با هدف بازنگری در ضمانت اجراهای قانونی، با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از پارادایم تحلیل مالی حقوقی (Law and Economics)، به بررسی آثار نقض تکلیف افشا پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که ضمانت اجراهای سنتی مانند بطلان مطلق یا فسخ (بلاقید) با نادیده گرفتن ماهیت تقصیر عمدی یا غیرعمدی و میزان تاثیر اطلاعات مکتوم بر ریسک، اغلب منجر به ناکارآمدی اقتصادی و بروز خطر اخلاقی (Moral Hazard) می شوند. بررسی تطبیقی در نظام های حقوقی پیشرو (به ویژه انگلستان و فرانسه) حاکی از گذار از ضمانت اجراهای سخت گیرانه و مطلق به سوی ضمانت اجراهای متناسب و مرحله بندی شده است. این پژوهش ضمن تحلیل ابزارهایی نظیر «قاعده نسبی حق بیمه»، «تعدیل غرامت» و «تقسیم مسئولیت»، الگوی پیشنهادی خود را بر مبنای تناسب میان شدت سوءنیت بیمه گذار و پیامدهای قراردادی ارائه می دهد. نتایج حاصل از تحلیل داده ها و ارزیابی مدل پیشنهادی، نشان دهنده آن است که جایگزینی ضمانت اجراهای مطلق با الگوهای متناسب، علاوه بر بازگرداندن تعادل به محاسبات فنی-ریسک، موجب تقویت اعتماد عمومی و ارتقای کارایی نظام حقوقی بیمه در ایران خواهد شد.

کلیدواژه ها:

ضمانت اجرا ، نقض تکالیف اطلاع رسانی طرفین قرارداد ، قرارداد ، بیمه ، حقوق بیمه ، قوانین بیمه