تبیین الگوی علل ساختاری و رفتاری مهاجرت نخبگان ایرانی و ارائه چارچوب راهبردی ممانعت از آن

گزارش بانک جهانی حاکی از افزایش چشمگیر تمایل به مهاجرت در میان نخبگان ایرانی پس از کرونا و خسارت سالانه ۵۰ میلیارد دلاری ایران ناشی از فرار مغزها است. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی علل ساختاری و رفتاری مهاجرت نخبگان ایرانی و ارائه چارچوب راهبردی ممانعت از آن با روش فراترکیب و رویکرد هفت مرحله ای ساندلوسکی و باروسو بر روی مقالات علمی پژوهشی معتبر فارسی و انگلیسی از سال ۱۳۹۹ تا اسفند ۱۴۰۲ انجام شد. یافته ها شش دسته علت اصلی شامل علل اقتصادی، عوامل اجتماعی فرهنگی، دلایل سیاسی، مشکلات نظام آموزشی، علل کالبدی شهری و جذابیت های کشورهای مقصد را شناسایی کرد که در دو لایه ساختاری اقتصادی، سیاسی، آموزشی، کالبدی و رفتاری اجتماعی فرهنگی و جذابیت های مقصد الگوسازی و راهکارهای متناظر در قالب چارچوب راهبردی ممانعت تدوین شد. نتایج نشان داد مشارکت علمی علوم اجتماعی در حوزه مهاجرت نخبگان در دوره پساکرونا اندک است و کرونا تمایل به فرار مغزها را افزایش داده است؛ همچنین مقایسه با فراتحلیل های پیشین حاکی از افزوده شدن علل جدیدی نظیر تشدید بی ثباتی، مالی، ریسک کشوری، توسعه انسانی ناقص و جهانی شدن به دلایل مهاجرت است.

کلیدواژه ها:

مهاجرت نخبگان ، فرار مغزها ، فراترکیب ، علل ساختاری و رفتاری