طراحی و تبیین مدل همراستایی استراتژیک در سازمانهای مبتنی بر هوش مصنوعی عامل: مطالعه تطبیقی چالشهای حکمرانی الگوریتمی و پایداری بلندمدت

هم راستایی استراتژیک به عنوان یکی از ارکان موفقیت سازمانی با ظهور هوش مصنوعی عامل و قابلیت های خودمختار آن در تصمیم گیری های راهبردی نیازمند بازاندیشی بنیادین است. این پژوهش با هدف طراحی مدل هم راستایی استراتژیک در سازمان های مبتنی بر هوش مصنوعی عامل و تحلیل تطبیقی چالش های حکمرانی الگوریتمی و پایداری بلندمدت انجام شد. با اتخاذ رویکرد کیفی و استراتژی مطالعه تطبیقی چند موردی، چهار سازمان پیشرو در صنایع خدمات مالی، تجارت الکترونیک، سلامت دیجیتال و لجستیک هوشمند از بسترهای جغرافیایی مختلف انتخاب گردیدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته، تحلیل اسناد سازمانی و مشاهده مستقیم گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و کدگذاری چندمرحله ای انجام و مدل نهایی از طریق پانل خبرگان اعتبارسنجی گردید. یافته های پژوهش به استخراج چهار مضمون اصلی شامل بازتعریف عاملیت استراتژیک، معماری هم راستایی پویا، حکمرانی به عنوان توانمندساز هم راستایی و پایداری به عنوان لنگر استراتژیک منجر شد. همچنین چالش های حکمرانی الگوریتمی در چهار بعد شفافیت، پاسخگویی، سوگیری و کنترل شناسایی و تنش بهینه سازی-پایداری در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی مفهوم پردازی گردید. مدل نهایی با عنوان مدل هم راستایی استراتژیک پویا برای سازمان های عامل محور شامل پنج بعد بلوغ عاملیت تطبیقی، پیکربندی ساختاری، سیال معماری هم راستایی، پویا حکمرانی الگوریتمی ترکیبی و پایداری استراتژیک چندافقی می باشد که بر اساس منطق تناسب پویا و هم تکاملی میان ابعاد عمل می کند. اعتبارسنجی مدل توسط خبرگان با میانگین امتیاز ۴.۳۵ از ۵ استحکام علمی آن را تایید نمود. این پژوهش با تلفیق سه حوزه هم راستایی استراتژیک، حکمرانی الگوریتمی و پایداری سازمانی در چارچوبی یکپارچه به پر کردن خلا نظری موجود کمک کرده و رهنمودهایی برای مدیران، معماران سیستم های هوش مصنوعی و سیاست گذاران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

هم راستایی استراتژیک ، هوش مصنوعی عامل ، حکمرانی الگوریتمی ، پایداری بلندمدت ، سازمان های عامل محور