تحلیل شکاف راهبردی گمرک ایران با استانداردهای جهانی گمرک هوشمند

تحول دیجیتال گمرک، صرفا به معنای جایگزینی فرایندهای کاغذی با سامانه های الکترونیکی نیست، بلکه مستلزم شکل گیری معماری یکپارچه ای از داده، فناوری، مدیریت ریسک و حکمرانی است که بتواند میان تسهیل تجارت و کنترل موثر تعادل ایجاد کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل شکاف راهبردی گمرک ایران با استانداردهای جهانی گمرک هوشمند انجام شده و بر شناسایی مولفه های اصلی این شکاف، تحلیل نقش یکپارچگی داده، مدیریت ریسک و هم کنش پذیری سامانه ها و تبیین ظرفیت های گذار از گمرک الکترونیکی به گمرک هوشمند تمرکز دارد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل محتوای کیفی منابع علمی، پژوهشی و اسناد تخصصی داخلی و بین المللی است. یافته ها نشان می دهد که فاصله با الگوی گمرک هوشمند صرفا ناشی از محدودیت های فناورانه نیست، بلکه در پیوند با پراکندگی داده، ناهمگونی سامانه ها، ضعف هم کنش پذیری، ضرورت ارتقای مدیریت ریسک، الزامات حکمرانی داده، ظرفیت های انسانی و هماهنگی میان نهادی شکل می گیرد. تحلیل منابع همچنین نشان می دهد که یکپارچگی داده، زیربنای تصمیم گیری هوشمند؛ مدیریت ریسک، سازوکار تبدیل داده به کنترل هدفمند؛ و هم کنش پذیری، بستر جریان موثر اطلاعات میان بازیگران زنجیره تجارت است. بر این اساس، گذار هوشمند می تواند به تسهیل تجارت، کاهش کنترل های غیرضروری، تمرکز منابع نظارتی بر ریسک های واقعی و تقویت حکمرانی داده محور منجر شود. نتیجه پژوهش بر ضرورت گذار مرحله ای، بازطراحی فرایندها، توسعه ظرفیت انسانی و استقرار فناوری متناسب با آمادگی سازمانی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

گمرک هوشمند ، شکاف راهبردی ، تحول دیجیتال گمرکی ، حکمرانی داده ، مدیریت ریسک گمرکی ، هم کنش پذیری سامانه ها ، تسهیل تجارت