بررسی مقابله ای مراحل زندگی در شاهنامه فردوسی و آیه ۲۰ سوره حدید

آیه ۲۰ سوره حدید یکی از جامع ترین آیات قرآن کریم در تبیین ماهیت حیات انسان است. زندگی را در قالب فرایندی تدریجی و هفت مرحله ای تصویر می کند. این مراحل شامل پنج مرحله اصلی حیات دنیوی یعنی لعب دوران کودکی، لهو (نوجوانی)، زینت (جوانی)، تفاخر میان سالی و تکاثر پیری است؛ سپس مرحله مرگ با تصویر پژمردگی و زردی گیاه به منزله نقطه گسست از حیات دنیوی ترسیم می شود و در نهایت مرحله هفتم یعنی حیات اخروی با حساب جزا، مغفرت یا عذاب الهی، افق نهایی زندگی انسان را مشخص می کند. این ساختار زندگی انسان را همچون گیاهی می نمایاند که از رویش و طراوت آغاز می شود، به شکوفایی و بالندگی می رسد، سپس رو به زردی و پژمردگی می نهد و سرانجام به نابودی مادی و تداوم اخروی منتهی می گردد. پژوهش حاضر با رویکردی مقابله ای و تحلیل متن می کوشد بازتاب این مراحل هفتگانه را در شاهنامه فردوسی بررسی کند. یافته ها نشان می دهد که فردوسی در روایت زندگی شاهان، پهلوانان و انسان ها همین سیر تدریجی را به گونه ای هنرمندانه تصویر کرده است؛ کودکی با بازی و آموزش، نوجوانی با سرگرمی و آزمون، جوانی با شکوه و جلوه های ظاهری، میان سالی با مباهات به قدرت و نام، پیری با افزون طلبی و اندوختن و سرانجام مرگ با تصویرهایی چون پژمردگی، گل زوال بهار و فرو ریختن شکوه. پس از مرگ نیز در بخش های اندرزگونه شاهنامه به پیامدهای کردار انسان و ماندگاری نام و داوری نهایی اشاره می شود. این همسویی نشان می دهد که شاهنامه افزون بر کارکرد حماسی و تاریخی دارای ساختاری تاملی درباره ماهیت زندگی و فرجام انسان است.

کلیدواژه ها:

آیه ۲۰ سوره حدید ، ادبیات تطبیقی ، شاهنامه فردوسی ، مراحل هفت گانه زندگی