تحلیل کاربرد ابزارهای علوم انسانی دیجیتال در تصحیح متن

تصحیح متون کهن فارسی فرایندی تخصصی و زمان بر بوده که با وجود دقت مصححان، همواره با چالش تطبیق دستی نسخه بدل ها و احتمال خطای انسانی مواجه است. با توجه به این محدودیت ها، هدف پژوهش حاضر تحلیل کاربرد ابزارهای علوم انسانی دیجیتال در تصحیح نسخ خطی فارسی و شناسایی فرصت ها و موانع به کارگیری آن ها در ایران بود. این مطالعه با رویکرد توصیفی تحلیلی و به شیوه اسنادی انجام شد و قابلیت های فناوری های دیجیتال در پنج حوزه تحلیل تبار نسخ، پردازش هوشمند متن، خوانش خودکار و دیجیتال سازی متن، محیط های ویرایش دیجیتال و تحقیق بر متن با مراحل استاندارد تصحیح تطبیق داده شد. یافته ها نشان داد این ابزارها ظرفیت قابل توجهی برای تسهیل مراحل گردآوری نسخ، تحلیل تبارشناسی، مقابله و گزینش ضبط مرجح دارند و سرعت و دقت تصحیح را افزایش می دهند. با این حال، چالش های فنی ناشی از پیوستگی حروف خط فارسی و تنوع سبک های کتابت، ضعف زیرساخت های دیجیتال سازی و نبود استانداردهای یکپارچه فراداده ای، موانع اصلی به کارگیری این فناوری ها در ایران شناسایی شد. همچنین، شکاف آموزشی میان دانش سنتی نسخه شناسی و مهارت های فناورانه، همکاری های میان رشته ای را دشوار ساخته است. نتایج نشان داد ابزارهای علوم انسانی دیجیتال جایگزین تخصص مصحح نیستند، اما به عنوان دستیار هوشمند، زمینه را برای تحلیل های عمیق تر فراهم می آورند. در نهایت، گذار به تصحیح دیجیتال در ایران ضرورتی اجتناب ناپذیر ارزیابی شد که تحقق آن مستلزم توسعه دادگان آموزشی استاندارد، تقویت زیرساخت ها و تقویت فعالیت های میان رشته ای است.

کلیدواژه ها:

علوم انسانی دیجیتال ، تصحیح متن ، نسخ خطی فارسی ، پردازش زبان طبیعی ، خوانش خودکار متن