هوش مصنوعی و علوم انسانی دیجیتال: تعامل ها، چارچوب ها و چالش ها

ظهور و توسعه چشمگیر هوش مصنوعی در دهه اخیر، نه صرفا به مثابه ابزاری کارآمد بلکه به عنوان عاملی دگرگون ساز در روش شناسی و معرفت شناسی این حوزه پدیدار شده است. این مطالعه مروری با هدف شناسایی و تحلیل سطوح مختلف تعامل هوش مصنوعی با علوم انسانی دیجیتال انجام شده است. بدین منظور، آثار علمی منتشر شده از پایگاه های معتبر استخراج و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها منجر به شناسایی سه سطح متمایز از تعامل در بستر علوم انسانی دیجیتال شد: ۱) مهندسی و بازآفرینی منابع دیجیتال، ۲) تحلیل و بازنمایی دانش فرهنگی و ۳) همکاری تفسیری در فضای دیجیتال. تحلیل تطبیقی این سطوح نشان داد که گذار از سطح اول به سوم، با افزایش پیچیدگی روش شناختی و تغییر ماهیت مسئله از «بازنمایی» به «تعامل» همراه است. علاوه بر این، چهار چارچوب نظری اصلی شامل رویکردهای ابزاری، شبکه ای، دیالوگی و پدیدارشناختی برای تبیین این تعاملات شناسایی شد. بحث و نتیجه گیری مقاله بر این نکته تاکید دارد که آینده علوم انسانی دیجیتال در گرو طراحی «مدل های همکاری» هوشمندانه ای است که ضمن بهره گیری از قدرت و توانایی ماشین در پردازش کلان داده، نقش محوری پژوهشگر را در تفسیر و داوری انتقادی در فضای دیجیتال حفظ کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، علوم انسانی دیجیتال ، تحلیل متون ، میراث فرهنگی ، چارچوب های نظری ، روش شناسی