طراحی الگوی تاب آوری سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی توضیح پذیر (XAI) برای سامانه های فرماندهی و کنترل نیروی دریایی آجا

سامانه های فرماندهی و کنترل نیروی دریایی ارتش به عنوان مغز متفکر عملیات دریایی؛ نقش حیاتی در تضمین امنیت ملی و اجرای ماموریت های پیچیده ایفا می کنند این پژوهش با هدف طراحی الگوی تاب آوری سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی توضیح پذیر (XAI) به بررسی ابعاد مختلف امنیت اطلاعات، اعتمادپذیری سامانه ها و قابلیت تصمیم سازی شفاف در شرایط بحرانی پرداخته است. در این راستا از روش تحقیق آمیخته (کیفی-کمی) استفاده شد. در بخش کیفی، تحقیق با مصاحبه از ۱۵ نفر از خبرگان حوزه های مرتبط مولفه های اصلی مدل شناسایی شد. سپس در بخش کمی پرسشنامه میان ۱۶۲ نفر از کارشناسان نداجا توزیع و داده ها با نرم افزار Smart PLS تحلیل گردید. یافته ها نشان داد که هوش مصنوعی توضیح پذیر تاثیر مثبت و معناداری بر تاب آوری سایبری دارد و این تاثیر از طریق تقویت سرمایه شناختی اپراتورها تشدید می شود. به عبارت دیگر، هر چه سامانه ها بتوانند تصمیمات خود را شفاف تر توضیح دهند اعتماد و توانایی شناختی کاربران افزایش یافته و در نتیجه، آمادگی کل سامانه در برابر تهدیدات سایبری ارتقا می یابد. در نهایت الگوی پیشنهادی با عنوان Naval-XAI ارائه شده است که ترکیبی از قابلیت های فنی هوش مصنوعی توضیح پذیر و ملاحظات شناختی انسانی را برای دستیابی به بالاترین سطح تاب آوری در محیط عملیاتی نیروی دریایی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

امنیت اطلاعات ، تاب آوری سایبری ، سامانه های فرماندهی و کنترل ، مدل سازی معادلات ساختاری ، هوش مصنوعی توضیح پذیر