مفاهیم، مولفه ها و کاربستهای فرایندهای شناختی در عصر هوش مصنوعی و جنگ شناختی با تاکید بر دفاع شناختی در فرماندهی و کنترل

فرایندهای شناختی زیربنای ادراک، یادگیری، تفکر، حل مسئله و تصمیم گیری انسان را تشکیل می دهند و نقش اساسی در شکل گیری رفتارهای فردی و اجتماعی دارند. در سال های اخیر همزمان با گسترش فناوری های هوش مصنوعی و ظهور جنگ شناختی اهمیت شناخت سازوکارهای ذهنی و نحوه تاثیرگذاری بر آنها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش تبیین مفاهیم، مولفه ها و کاربستهای فرایندهای شناختی و بررسی نقش آنها در جنگ شناختی و همچنین تحلیل ظرفیت های هوش مصنوعی در تقویت یا دستکاری این فرایندها است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه مطالعه اسنادی و مرور منابع معتبر حوزه علوم شناختی، هوش مصنوعی و جنگ شناختی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که فرایندهای شناختی اصلی شامل ادراک، توجه، حافظه، زبان، تفکر، حل مسئله و تصمیم گیری اهداف مستقیم عملیات شناختی محسوب می شوند و بازیگران جنگ شناختی از طرق مختلف در صدد تاثیرگذاری بر این فرایندها هستند. همچنین هوش مصنوعی دارای کارکردی دوگانه است به گونه ای که از یک سو می تواند در ارتقای یادگیری، پشتیبانی تصمیم گیری، بهبود ادراک و افزایش کارآمدی شناختی انسان نقش آفرین باشد و از سوی دیگر از طریق فناوری هایی نظیر دیپ فیک، الگوریتم های توصیه گر، ریز هدف گیری روان شناختی و تولید محتوای هوشمند به ابزاری برای دستکاری شناخت و افکار عمومی تبدیل شود. در حوزه فرماندهی و کنترل این یافته ها بیانگر آن است که حملات شناختی با هدف گیری آگاهی وضعیتی و چرخه تصمیم گیری فرماندهان، می توانند کارایی سامانه های فرماندهی کنترل را مختل کنند؛ از این رو به کارگیری سیستم های پشتیبان مبتنی بر هوش مصنوعی برای تشخیص به موقع حملات و افزایش تاب آوری شناختی کارکنان ضرورتی راهبردی محسوب می شود. همچنین سازمان های فرهنگی به عنوان نهادهای متولی تولید معنا و ارزش ها با بهره گیری از ابزارهای هوشمند در تولید محتوای مقاوم بخش و ارتقای سواد رسانه ای می توانند نقش آفرینی موثری در دفاع شناختی چندلایه از سطح فرمانده تا سطح جامعه ایفا کنند.

کلیدواژه ها:

فرایندهای شناختی ، جنگ شناختی ، هوش مصنوعی ، فرماندهی کنترل