آسیب شناسی تربیت فرزندان در خانواده های ایرانی: رویکردی مبتنی بر روانشناسی اسلامی

مقدمه و هدف: تربیت فرزندان از بنیادی ترین فرایندهای انسانی و تاثیر آن بر سلامت فردی و اجتماعی انکارناپذیر است. با وجود تاکید روانشناسی اسلامی بر اصول تربیتی مبتنی بر فطرت، محبت و حکمت، آسیب شناسی نظام مند این حوزه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و طبقه بندی آسیب های تربیت فرزندان از منظر روانشناسی اسلامی انجام شد. روش شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای استقرایی و توصیفی-تحلیلی انجام شد. جامعه پژوهش شامل قرآن، تفاسیر، کتب حدیثی، منابع روانشناسی اسلامی و مقالات معتبر داخلی و بین المللی (۱۴۰۰-۱۴۰۴ و ۲۰۲۵) بود. داده ها از نورمگز، مگیران و SID گردآوری و با کدگذاری، بازمحوری و گزینشی تحلیل شدند. یافته ها: آسیب های تربیت فرزندان در پنج بعد طبقه بندی شد: عاطفی (کم محبتی، تبعیض، خشونت)، شناختی (تحقیر، ترس، الگوی بد)، رفتاری (سخت گیری، کنترل افراطی، فقدان گفت وگو)، دینی (تحمیل احکام، بی توجهی به شبهات) و اجتماعی (انزوا، وابستگی، بی توجهی به تربیت اجتماعی). هر آسیب با شواهد قرآنی و روایی مستند گردید. بحث و نتیجه گیری: آسیب های تربیت فرزندان ابعاد گسترده ای داشته و پیامدهای جدی بر سلامت روانی، دینی و اجتماعی کودکان دارند. پیشنهاد می شود برنامه های آموزشی والدین با محوریت تقویت مهارت های ارتباط عاطفی، اصلاح باورهای شناختی و آموزش فرزندپروری مبتنی بر محبت و گفت وگو طراحی شود. این پژوهش چارچوبی جامع از آسیب ها ارائه داد که می تواند راهگشای پژوهش های آتی باشد.

کلیدواژه ها:

آسیب شناسی ، تربیت ، فرزندپروری ، روانشناسی اسلامی ، خانواده