نقش ارزیابی روان پزشکی قانونی در تشخیص اختلال شخصیت ضد اجتماعی و سایکوپاتی در مسئولیت کیفری مرور روایتی شواهد و تحلیل تطبیقی حقوق ایران با استانداردهای بین المللی

اختلال شخصیت ضداجتماعی (ASPD) و سایکوپاتی از جمله چالش برانگیزترین اختلالات در روان پزشکی قانونی هستند که به دلیل شیوع بالا در جمعیت زندانیان و پیوند نزدیک با رفتارهای مجرمانه نقش مهمی در تعیین مسئولیت کیفری ایفا می کنند. با این حال، رویکرد نظام های حقوقی مختلف به این اختلالات به ویژه در تشخیص جنون و مسئولیت نقصانیافته متفاوت است. هدف این مقاله، مرور روایتی شواهد علمی درباره نقش ارزیابی روان پزشکی قانونی در تشخیص ASPD و سایکوپاتی و تحلیل تطبیقی رویکرد حقوق ایران با استانداردهای بین المللی است. این پژوهش یک مرور روایتی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است. منابع شامل مقالات انگلیسی از پایگاه های PubMed و Scopus و مقالات فارسی از پایگاه های داخلی همراه با ICD-۱۱، DSM-۵-TR، قوانین مجازات اسلامی و منابع پزشکی قانونی ایران می باشند. ابزارهایی مانند PCL-R و PAI نقش کلیدی در ارزیابی ساختاریافته ASPD و سایکوپاتی دارند اما تشخیص این اختلالات به تنهایی نمی تواند مبنای رفع کامل مسئولیت کیفری باشد. در حقوق ایران، ماده ۱۴۹ قانون مجازات اسلامی اگرچه واژه جنون را به اختلال روانی تغییر داده اما همچنان فاقد مفهوم مسئولیت نقصانیافته است. در مقابل نظام های حقوقی کشورهایی مانند آمریکا، انگلستان، آلمان و اتریش برای طیفی از اختلالات، شخصیت مسئولیت کاهش یافته را به رسمیت شناخته اند. رویکرد کنونی حقوق ایران به ASPD و سایکوپاتی مبتنی بر نگاه دودویی سلامت(جنون) است و نیازمند بازنگری اساسی برای پذیرش مسئولیت نقصانیافته، تدوین پروتکل های بومی، ارزیابی و آموزش قضات در زمینه روان پزشکی قانونی می باشد.

کلیدواژه ها:

اختلال شخصیت ضداجتماعی ، سایکوپاتی ، روان پزشکی قانونی ، مسئولیت کیفری ، مسئولیت نقصانیافته