بررسی تطبیقی تاثیر فرهنگ راه و مناسبات کاروانی بر پیکربندی فضایی کاروانسراها

در این پژوهش تاثیر فرهنگ راه و مناسبات کاروانی بر پیکربندی فضایی کاروانسراهای ایران به صورت تطبیقی بررسی شده است. کاروانسراها به عنوان یکی از شاخص ترین عناصر معماری و شهرسازی ایرانی نه تنها پاسخی به نیازهای عملکردی کاروانیان بلکه بازتابی از نظام اجتماعی اقتصادی و فرهنگی حاکم بر مسیرهای تجاری بوده اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بررسی میدانی چند نمونه شاخص از کاروانسراهای دوره های سلجوقی، صفوی و قاجار به تحلیل تاثیر عواملی مانند امنیت، تعاملات اجتماعی، قوانین، بازرگانی و مناسبات قدرت بر سازمان فضایی این بناها می پردازد. نتایج نشان می دهد که پیکربندی فضایی کاروانسراها شامل جانمایی ورودی ها، اصطبل ها، انبارها، حیاط مرکزی و فضاهای اقامتی به طور مستقیم از الگوهای رفتاری کاروانیان، سلسله مراتب اجتماعی، الزامات حفاظت از کالا و نیاز به نظارت و کنترل فضا تاثیر پذیرفته است. بنابراین کاروانسرا صرفا یک ایستگاه میان راهی بلکه تجسم کالبدی مناسبات کاروانی و فرهنگ راه در بستر تاریخ معماری ایران است.

کلیدواژه ها:

فرهنگ راه ، مناسبات کاروانی ، پیکربندی فضایی ، کاروانسرا ، معماری ایرانی