مروری بر کارآمدی مداخلات مبتنی بر واقعیت مجازی (VR) و ابزارهای هوشمند در درمان اختلال استرس پس از تروما (PTSD) ناشی از جنگ و بحرانهای نظامی

اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یکی از پیامدهای مهم روان شناختی جنگ و بحران های نظامی است که می تواند عملکرد فردی، خانوادگی و اجتماعی افراد آسیب دیده را به طور قابل توجهی مختل کند. با وجود اثربخشی درمان های مبتنی بر شواهد، محدودیت هایی مانند دسترسی، هزینه، ترک درمان و دشواری اجرای مواجهه در برخی بیماران توجه به فناوری های نوین سلامت روان را افزایش داده است. پژوهش حاضر با هدف مرور و جمع بندی شواهد موجود درباره کارآمدی مداخلات مبتنی بر واقعیت مجازی (VR) و ابزارهای هوشمند در درمان PTSD ناشی از جنگ و بحران های نظامی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش یک مرور نظام مند بود که بر اساس اصول PRISMA انجام شد. مطالعات منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶ در پایگاه های Scopus، Web of Science، Science Direct، PubMed، SID، Google Scholar، نورمگز، ISC و سیویلیکا جست وجو شدند. از میان ۸۰۰ رکورد شناسایی شده، پس از حذف موارد تکراری، بررسی عنوان و چکیده و اعمال معیارهای ورود و خروج، ۱۰ مطالعه واجد شرایط وارد بررسی نهایی شدند. مطالعات منتخب عمدتا بر سربازان، فعال نیروهای نظامی سابق و کهنه سربازان مبتلا به PTSD مرتبط با جنگ تمرکز داشتند و مداخلاتی شامل درمان مواجهه با واقعیت مجازی ۳MDR، ترکیب VR با تحریک مستقیم فراجمجمه ای، بازخورد زیستی مبتنی بر تغییرپذیری ضربان قلب، درمان شناختی-رفتاری اینترنتی و درمان مواجهه طولانی مدت تحت وب را بررسی کردند. نتایج نشان داد که ۸ مطالعه کاهش معنادار یا بالینی علائم PTSD را در حداقل یکی از پیامدهای اصلی گزارش کردند در حالی که ۲ مطالعه کاهش معنادار نمره کلی PTSD را در مقایسه اصلی نشان ندادند. همچنین در مطالعات مقایسه ای VR در اغلب موارد موثر بود اما برتری قطعی و پایدار آن نسبت به درمان های مواجهه ای متعارف مشاهده نشد. بر اساس یافته ها VR و برخی ابزارهای هوشمند ظرفیت قابل توجهی برای تسهیل شخصی سازی و افزایش دسترسی به درمان PTSD مرتبط با جنگ دارند؛ با این حال شواهد فعلی بیشتر از کاربرد این فناوری ها به عنوان ابزار مکمل یا بستری برای ارائه درمان های مبتنی بر شواهد حمایت می کند و برای تعیین جایگاه دقیق آنها انجام پژوهش های بزرگ تر چند مرکزی و با دوره پیگیری طولانی تر ضروری است.

کلیدواژه ها:

واقعیت مجازی ، اختلال استرس پس از سانحه ، جنگ و بحران های نظامی ، درمان مواجهه ای با واقعیت مجازی ، ابزارهای هوشمند