بررسی فقهی حقوقی انعقاد عقد نکاح در نظام ایران و امکان کاربرد هوش مصنوعی

این پژوهش با هدف بررسی فقهی حقوقی انعقاد عقد نکاح در نظام حقوقی و فقه امامیه ایران و امکان کاربرد هوش مصنوعی به عنوان متعاقد، عاقد یا وکیل انجام شد. تمرکز بر تحلیل مبانی سنتی نکاح (اهلیت، قصد، رضا، صیغه) در برابر چالش های نوظهور الگوریتمی هوش مصنوعی صورت گرفت تا محدودیت ها و ظرفیت های ابزاری آن مشخص گردید. پژوهش از نوع تحلیلی-توصیفی با رویکرد فقه تطبیقی استوار بر مطالعه کتابخانه ای منابع اصیل فقه امامیه، حقوق مدنی ایران و متون بین المللی بود. تحلیل کیفی بر پایه استدلال فقهی و حقوقی با مقایسه عقود الکترونیکی و هوش مصنوعی ضعیف و قوی انجام شد. نکاح عقدی رضایی، لفظی، عبادی، اجتماعی است که تحقق آن مستلزم اراده انسانی صریح و اهلیت بود. هوش مصنوعی فاقد قصد انشایی، قوه تمیز و رضا واقعی بود و نتوانست ایجاب و قبول مستقل صادر کند یا وکالت معتبر بپذیرد؛ مسئولیت خطاها بر طراحان الگوریتم افتاد. با این حال، هوش مصنوعی به عنوان واسطه ابزاری در عقود الکترونیکی مجاز بود، مشروط به نظارت انسانی و عدم ذریعه فساد. انعقاد نکاح با هوش مصنوعی مستقل در فقه و حقوق ایران ناممکن شد، زیرا رکن قصد و رضا مخدوش گردید؛ کاربرد ابزاری آن در مراحل مقدماتی مباح و مفید تلقی شد. پیشنهاد تدوین آیین نامه های نظارتی ثبت احوال، اجتهاد پویا و مطالعات تجربی برای تعدیل قواعد سنتی با فناوری ضروری گردید، تا ضمن حفظ حریم شرعی، نوآوری دیجیتال تسهیل شود.

کلیدواژه ها:

عقد ، نکاح ، هوش مصنوعی ، عقود الکترونیکی