نقش هوش مصنوعی در فرایند استنباط احکام شرعی

تحولات شتابان فناوری در عصر حاضر، به ویژه در حوزه هوش مصنوعی، عرصه های گوناگون علوم انسانی و دینی را با پرسش ها و ظرفیت های نوینی مواجه ساخته است. فقه اسلامی و فرآیند استنباط احکام شرعی نیز از این قاعده مستثنا نیست. استنباط احکام شرعی به عنوان یکی از پیچیده ترین فعالیت های علمی در سنت فقهی اسلام، مبتنی بر فهم دقیق نصوص شرعی، تحلیل قواعد اصولی، بررسی اقوال فقیهان و تطبیق آن ها بر موضوعات مستحدثه است. در این میان، هوش مصنوعی با توانایی پردازش کلان داده ها، تحلیل متون، شناسایی الگوها و تسریع در بازیابی اطلاعات، می تواند نقش مهمی در تسهیل و ارتقای فرآیند استنباط ایفا کند. این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی به بررسی نقش و کارکردهای هوش مصنوعی در فرآیند استنباط احکام شرعی می پردازد و تلاش می کند ضمن تبیین ظرفیت ها و فرصت های این فناوری، محدودیت ها و چالش های آن را نیز از منظر فقهی و اصولی مورد واکاوی قرار دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند در حوزه هایی چون گردآوری و طبقه بندی آیات و روایات، تحلیل تعارض ادله، شناسایی اقوال فقیهان، و ارائه پیشنهادهای تحلیلی به فقیه، نقش کمکی و ابزاری موثری داشته باشد؛ اما به دلیل فقدان ادراک، نیت، و قدرت اجتهاد مستقل، هرگز نمی تواند جایگزین عقل اجتهادی فقیه شود. در نهایت، این پژوهش بر این نکته تاکید دارد که بهره گیری از هوش مصنوعی در استنباط احکام شرعی، در صورتی که در چارچوب ضوابط علمی و نظارت فقیه صورت گیرد، می تواند به پویایی فقه اسلامی و پاسخ گویی بهتر آن به مسائل نوپدید کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، استنباط احکام شرعی ، فقه اسلامی ، اجتهاد ، فناوری های نوین