بررسی حقوقی اهلیت تمتع، اهلیت استیفاء و نسب مشروع جنین آزمایشگاهی

پیشرفت های نوین در حوزه پزشکی باروری و ژنتیک، امکان تشکیل جنین در محیط آزمایشگاهی را فراهم کرده و این پدیده، چالش های حقوقی و فقهی متعددی را در نظام حقوقی ایران پدید آورده است. از جمله مهم ترین این چالش ها می توان به تعیین ماهیت حقوقی جنین آزمایشگاهی، اهلیت تمتع و استیفاء، مشروع یا نامشروع بودن نسب، امکان ارث بری، محرمیت و مسئله مال انگاری جنین های مازاد اشاره کرد. اگرچه قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور مصوب ۱۳۸۲ گامی در جهت سامان دهی این موضوع برداشته است، اما در زمینه تولید، نگهداری، فریز، اهدا و آثار حقوقی جنین آزمایشگاهی، خلاهای تقنینی قابل توجهی همچنان وجود دارد. این پژوهش با روش تحلیلی توصیفی و با اتکا به مواد قانون مدنی ایران، فقه امامیه و دیدگاه های دکترین حقوقی، به بررسی اهلیت و نسب جنین آزمایشگاهی می پردازد. یافته ها نشان می دهد جنین آزمایشگاهی پیش از انتقال به رحم، عنوان «انسان زنده» نداشته و فاقد حقوق بالفعل است، اما به دلیل برخورداری از کرامت انسانی و شخصیت بالقوه، نمی توان آن را مال تلقی کرد. پس از انتقال به رحم، جنین آزمایشگاهی واجد اهلیت تمتع و برخوردار از حقوق جنین طبیعی می شود. همچنین، در صورت تولد زنده و تشکیل از اسپرم و تخمک زوجین شرعی، نسب آن مشروع بوده و توارث صرفا میان والدین ژنتیکی و طفل برقرار می گردد. این تحقیق بر ضرورت تدوین مقررات جامع برای پیشگیری از سوءاستفاده های مالی و نقض کرامت انسانی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

اهلیت تمتع ، اهلیت استیفاء ، نسب مشروع ، جنین آزمایشگاهی ، کرامت انسانی