مالکیت معنوی آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی در فقه و حقوق کپی رایت بین المللی

گسترش فناوری های هوش مصنوعی مولد، مفاهیم سنتی حقوق مالکیت فکری را با چالش های نوینی مواجه کرده است؛ به ویژه در مواردی که آثار ادبی و هنری بدون دخالت مستقیم یا با حداقل مداخله خلاقانه انسان تولید می شوند. نظام حقوق کپی رایت بین المللی، که بر مبنای اصالت انسانی و انتساب اثر به مولف طبیعی شکل گرفته، در تعیین وضعیت حقوقی این آثار با ابهام و خلاهای تقنینی روبه روست. از سوی دیگر، در فقه اسلامی نیز هرچند مبانی متعددی برای شناسایی حقوق مالی غیرمادی وجود دارد، اما تسری این مبانی به آثار تولیدشده توسط هوش مصنوعی نیازمند تحلیل اجتهادی دقیق است. هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی وضعیت مالکیت معنوی آثار تولیدشده توسط هوش مصنوعی در حقوق کپی رایت بین المللی و فقه اسلامی و تبیین امکان همگرایی این دو نظام در تعیین پدیدآورنده و حدود حق مولف است. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده و داده ها از طریق تحلیل اسناد بین المللی کپی رایت، رویه های حقوقی معاصر، متون فقهی و دیدگاه های فقهای معاصر گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که در هر دو نظام، معیار اصلی شناسایی مالکیت معنوی، میزان استناد عرفی و خلاقانه اثر به انسان است. بر این اساس، آثار کاملا خودکار هوش مصنوعی غالبا خارج از شمول حمایت کامل قرار می گیرند، در حالی که در آثار حاصل از تعامل خلاق انسان و هوش مصنوعی، امکان شناسایی مالکیت مشروط وجود دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مالکیت معنوی ، حقوق کپی رایت ، فقه اسلامی ، آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی