تاثیر تزریق داخل تخم‎ مرغی دی‎لیمونن بر ریخت شناسی بافت های گوارشی و ایمنی در جنین جوجه های گوشتی

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: صنعت طیور در سراسر جهان به‎ دنبال جایگزین های طبیعی، ایمن و موثر برای آنتی بیوتیک های محرک رشد است که به‎ دلیل نگرانی های مربوط به مقاومت باکتریایی و باقی مانده های دارویی، با محدودیت های شدیدی مواجه شده اند. در این راستا، ترکیبات گیاهی و مشتقات آن ها به ‎دلیل دارا بودن خواص بیولوژیک متعدد، سمیت پایین و قابلیت تجزیه پذیری زیستی، مورد توجه ویژه قرار گرفته اند. دی‎ لیمونن، یک مونوترپن حلقوی طبیعی که به‎ وفور در اسانس مرکبات یافت می شود، به‎ خاطر خواص آنتی اکسیدانی، ضد التهابی، ضد میکروبی و به‎ ویژه توانایی منحصر به‎ فرد آن در مهار آنزیم آروماتاز (آنزیم کلیدی در تبدیل آندروژن ها به استروژن ها) شناخته شده است. از سوی دیگر، فناوری تزریق درون تخم‎ مرغی (in ovo) یک روش نوین برای مداخله در مراحل حساس رشد جنینی و ارائه مستقیم ترکیبات زیست فعال است. این مطالعه با هدف بررسی تاثیر تزریق درون تخم‎ مرغی دو سطح مختلف دی‎ لیمونن بر ریخت شناسی (هیستومورفومتری) اندام های گوارشی و ایمنی در جنین جوجه های گوشتی طراحی شد. فرضیه اصلی این بود که دی‎ لیمونن می تواند با مکانیسم های مختلف از جمله تعدیل هورمونی و محافظت آنتی اکسیدانی، رشد و تمایز این بافت ها را به‎ صورت دوز وابسته تحت تاثیر قرار دهد. مواد و روش ها: این پژوهش بر روی ۱۶۰ عدد تخم‎مرغ نطفه دار و همگن از گله مادر تجاری گوشتی (راس ۳۰۸) با میانگین وزن ۶۸-۶۵ گرم انجام شد. تخم‎ مرغ ها به ‎طور تصادفی در قالب یک طرح کاملا تصادفی به چهار گروه تیماری ۴۰ تایی تقسیم شدند: گروه کنترل ۱ (C) که هیچ گونه تزریقی دریافت نکرد، گروه کنترل ۲ (CW) که ۰.۱ میلی لیتر آب مقطر استریل تزریق شد، گروه DL۱ که ۰.۱ میلی لیتر اسانس خالص دی ‎لیمونن تزریق شد و گروه DL۲ که ۰.۲ میلی لیتر از همان اسانس دی‎لیمونن را دریافت کرد. تزریق در روز پنجم جوجه کشی و از طریق اتاقک هوایی با رعایت کامل شرایط استریل انجام پذیرفت. در روز هجدهم جوجه‎کشی، نمونه های بافتی از اندام های گوارشی شامل مری، پیش معده، سنگدان، روده کوچک (ژژنوم) و کبد، و همچنین اندام های ایمنی اولیه شامل بورس فابرسیوس، طحال و تیموس جمع آوری شدند. نمونه ها پس از تثبیت شدن در فرمالین بافری ۱۰ درصد، مراحل استاندارد آب گیری، شفاف سازی و قالب گیری در پارافین را طی کردند و مقاطع بافتی به ضخامت پنج تا هفت میکرومتر تهیه و با هماتوکسیلین-ائوزین (H & E) رنگ آمیزی شدند. بررسی هیستومورفومتریک با استفاده از میکروسکوپ نوری مجهز به دوربین دیجیتال و نرم افزار تحلیل تصویر انجام شد و پارامترهایی از جمله ضخامت اپیتلیوم، ضخامت لایه ماهیچه‎ای، ارتفاع پرزهای روده، قطر غدد، ابعاد هپاتوسیت ها و ابعاد ساختارهای لنفاوی در اندام های ایمنی به دقت اندازه گیری شدند. داده ها پس از اطمینان از نرمال بودن توزیع با استفاده از آزمون Shapiro-Wilk، با آنالیز واریانس یک طرفه (ANOVA) و در صورت معنی دار بودن، مقایسه میانگین ها با آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح معنی داری (۰.۰۵>P) تجزیه و تحلیل شدند. یافته‎ ها: این پژوهش تغییرات معنی دار و دوز وابسته ای را در پاسخ به تزریق دی ‎لیمونن نشان داد. در دستگاه گوارش، دوز بالای دی‎ لیمونن (DL۲) باعث کاهش معنی دار ضخامت لایه عضلانی مری و پیش معده شد، اما در عین حال، قطر غدد ترشحی در این اندام ها به‎ طور چشمگیری افزایش یافت. در سنگدان، دوز پایین (DL۱) موجب افزایش معنی دار ضخامت لایه عضلانی شد، در حالی‎ که دوز بالا (DL۲) منجربه افزایش عمق غدد مخاطی شد. در روده کوچک (ژژنوم)، تزریق دی‎ لیمونن در هر دو دوز باعث افزایش معنی دار ضخامت اپیتلیوم، ارتفاع پرزها و ضخامت لایه عضلانی شد که افزایش ارتفاع پرزها نشان دهنده پتانسیل قوی برای بهبود سطح جذب مواد مغذی است. در کبد، قطر هپاتوسیت ها و هسته آن ها در گروه های درمان شده با دی‎ لیمونن به طور معنی داری افزایش یافت، که حاکی از هایپرتروفی سلول های کبدی است. در سیستم ایمنی، نتایج حتی قابل توجه تر بود. دوز بالای دی‎لیمونن (DL۲) باعث افزایش معنی دار قطر گره‎های لنفاوی در بورس فابرسیوس، قطر پولپ سفید طحال (مناطق تولید لنفوسیت) و ضخامت مرکز لبول های تیموسی شد. این نتایج به وضوح نشان می دهند که دی ‎لیمونن نه تنها بر بافت های گوارشی، بلکه بر گسترش و بلوغ اولیه سیستم ایمنی نیز تاثیر می گذارد. نتیجه گیری: این پژوهش به طور قانع کننده ای اثبات کرد که تزریق درون تخم ‎مرغی دی‎ لیمونن در روز پنجم جوجه‎ کشی یک راهبرد موثر برای تعدیل رشد و توسعه بافت های گوارشی و ایمنی در جنین جوجه گوشتی است. اثرات مشاهده شده که عمدتا وابسته به دوز بودند، از طریق مکانیسم های چندگانه و به هم پیوسته ای شامل مهار آروماتاز، فعالیت آنتی اکسیدانی و تحریک ترشح اعمال می شوند. به طور خلاصه، دوز پایین دی ‎لیمونن بیشتر برای تقویت ساختارهای عضلانی دستگاه گوارش و بهبود پتانسیل جذبی روده سودمند است، در حالی که دوز بالاتر پتانسیل بیشتری در تقویت قابلیت های تراوش و به ویژه، تقویت و توسعه سیستم ایمنی اولیه دارد. این یافته ها پایه علمی محکمی را برای در نظر گرفتن دی‎ لیمونن به عنوان یک محرک رشد طبیعی و تعدیل کننده ایمنی در برنامه های پرورش طیور، به ویژه از طریق فناوری نوین تزریق درون تخم‎مرغی، فراهم می کند. با این حال، برای کاربردی سازی این یافته های آزمایشگاهی در صنعت، لازم است مطالعات بیشتری صورت گیرند تا تاثیر مداخله ی مذکور بر عملکرد رشد، ضریب تبدیل غذایی، سلامت عمومی و نیز پاسخ جوجه ها به چالش های ایمنی در دوره پس از تولد ارزیابی شود. همچنین، درک دقیق تر مکانیسم های مولکولی زمینه ساز این اثرات ضروری است.

کلیدواژه ها:

Broiler chicken ، D-limonene ، Digestive system ، Embryo ، Histomorphometry ، Immune system ، In ovo injection ، تزریق درون تخم‎ مرغی ، جنین ، جوجه گوشتی ، دستگاه گوارش ، دی ‎لیمونن ، سیستم ایمنی ، هیستومورفومتری