گسترش فیزیکی شهرستان عجب شیر در بازه زمانی ۱۴۰۰-۱۳۸۰

گسترش افقی و بی رویه شهرها (اسپرال شهری) به عنوان یکی از چالش های بنیادین در مدیریت و برنامه ریزی شهری، پیامدهای نامطلوب اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی گسترده ای را به همراه دارد. در کشورهای در حال توسعه، رشد سریع جمعیت شهری بدون برنامه ریزی منسجم، اغلب منجر به توسعه کالبدی بر روی اراضی پرخطر می شود که تاب آوری شهر را در برابر سوانح طبیعی به شدت کاهش می دهد. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی روند گسترش فیزیکی شهر عجب شیر در بازه زمانی سه دهه اخیر (۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰) و تحلیل انطباق این توسعه با حریم های ایمن محیطی است. این مطالعه با رویکردی کاربردی و بهره گیری از داده های سنجش از دور (تصاویر ماهواره ای) و مدل سازی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، دینامیک های تغییر کاربری اراضی را استخراج کرده است. موقعیت استراتژیک عجب شیر در کرانه دریاچه ارومیه و دامنه کوه های سهند، محدودیت های کالبدی خاصی را برای توسعه شهر ایجاد کرده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که شهر عجب شیر، علی رغم وجود مانع طبیعی رودخانه «قلعه چای» در بخش جنوبی، گسترش شتابانی را تجربه کرده است. یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش، شناسایی الگوی توسعه نامنظم و گسترش کالبدی شهر بر روی گسل فعال مرکزی است که بر خلاف اصول ایمنی و استانداردهای مدیریت بحران است. این امر با توجه به سوابق مطالعاتی در زمینه آسیب پذیری مناطق لرزه خیز، زنگ خطری برای مدیریت شهری محسوب می شود. نتایج این پژوهش ضمن تبیین روند تغییرات کالبدی، بر ضرورت بازنگری در طرح های جامع و تفصیلی، تعیین حریم امن برای ساخت وسازها و اتخاذ سیاست های کنترل توسعه در مجاورت پهنه های گسلی تاکید می ورزد. این مطالعه ثابت می کند که تلفیق تکنولوژی های نوین (RS و GIS) با مطالعات زمین ساختی، ابزاری کارآمد برای پیش بینی تغییرات آتی، مدیریت بهینه فضا و ارتقای تاب آوری شهری در برابر مخاطرات طبیعی است.

کلیدواژه ها:

گسترش فیزیکی ، عجب شیر ، مخاطرات لرزه ای ، گسل ، برنامه ریزی شهری