اصول طراحی بیوفیلیک در فضای داخلی کتابخانه عمومی شاه رکن الدین دزفول: یک مطالعه موردی کیفی مبتنی بر اسناد دیجیتال

طراحی بیوفیلیک به عنوان رویکردی برای ارتباط با طبیعت در فضاهای داخلی، می تواند کیفیت محیط های یادگیری مانند کتابخانه ها را بهبود بخشد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل نحوه تجلی اصول طراحی بیوفیلیک در فضای داخلی کتابخانه عمومی شاه رکن الدین دزفول انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش مطالعه موردی تک موردی مبتنی بر اسناد دیجیتال انجام شد. داده ها شامل کلیه اسناد تصویری و متنی قابل دسترس آنلاین از کتابخانه شاه رکن الدین دزفول (عکس های داخلی و خارجی، گزارش های خبری، معرفی های گردشگری) بود. تحلیل داده ها با استفاده از چارچوب ۱۴ الگوی طراحی بیوفیلیک براونینگ و همکاران (۲۰۱۴) و از طریق کدگذاری تماتیک بصری انجام شد. برای هر الگو، شدت حضور در سه سطح «عامل اصلی تعیین کننده فضا»، «عنصر پشتیبان قوی» و «حضور محدود/غیرمستقیم» ارزیابی گردید. به منظور مقایسه، یافته های مطالعات پیشین در مورد چهار کتابخانه شاخص جهانی (ژاپن، کانادا، چین، آمریکا) نیز به عنوان زمینه تحلیل مورد استفاده قرار گرفت. یافته ها نشان داد که از میان ۱۴ الگوی بیوفیلیک، الگوهای «نور طبیعی»، «مواد طبیعی»، «پناهگاه و دید» و «حضور محدود طبیعت در فضا» بیشترین حضور را در کتابخانه شاه رکن الدین دزفول دارند. در مقابل، الگوهایی مانند «آب»، «گیاهان داخلی گسترده»، «اشکال بیومورفیک» و «اتصال با سیستم های طبیعی» مشاهده نشد. مقایسه با کتابخانه های شاخص جهانی نشان داد که کتابخانه دزفول از نظر بهره گیری از نور طبیعی و مواد طبیعی در سطح قابل قبولی قرار دارد، اما در مولفه های «ارتباط مستقیم با طبیعت» و «تنوع حسی» ضعیف تر عمل می کند. کتابخانه دزفول با تکیه بر معماری بومی (طاق ها، ایوان ها، نورگیری غیرمستقیم) به طور ناخودآگاه برخی اصول کلیدی بیوفیلیک را تحقق بخشیده است. با این حال، برای ارتقای کیفیت بیوفیلیک و افزایش آسایش روانی کاربران، تقویت الگوهایی مانند گیاهان داخلی، سطوح چوبی بیشتر و ایجاد دید به فضای سبز پیشنهاد می شود

کلیدواژه ها:

طراحی بیوفیلیک ، کتابخانه عمومی شاه رکن الدین دزفول ، مطالعه موردی کیفی ، معماری بومی