مسئولیت حقوقی هوش مصنوعی در پرتو حقوق بشر؛ الزامات و چالش های تنظیم گری در ایران و جهان

رشد شتابان فناوری هوش مصنوعی، نظام های حقوقی را با پرسش های بنیادینی در زمینه مسئولیت حقوقی، پاسخ گویی و حمایت از حقوق بشر مواجه ساخته است. استفاده از سامانه های تصمیم گیر خودکار در حوزه هایی نظیر عدالت کیفری، سلامت، امنیت و اقتصاد، ضمن افزایش کارایی، خطر نقض حقوق بنیادین بشر از جمله حق حیات، دادرسی عادلانه، حریم خصوصی و برابری را به همراه دارد. این مقاله با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با بهره گیری از چارچوب حقوق بشر، به بررسی مسئولیت حقوقی ناشی از کاربرد هوش مصنوعی می پردازد و تلاش می کند پیوند میان حقوق بشر و تنظیم گری هوش مصنوعی را تبیین نماید. در این راستا، ضمن تحلیل الگوهای تنظیم گری بین المللی از جمله قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا و اسناد یونسکو، وضعیت حقوقی ایران و خلاهای تقنینی موجود مورد بررسی قرار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقدان چارچوب جامع تنظیم گری هوش مصنوعی در ایران، می تواند به تضعیف پاسخ گویی حقوقی و تشدید مخاطرات حقوق بشری منجر شود. مقاله در پایان، با تاکید بر رویکرد «تنظیم گری مبتنی بر حقوق بشر»، پیشنهادهایی برای توسعه سیاست گذاری و قانون گذاری در این حوزه ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت حقوقی ، حقوق بشر ، تنظیم گری ، ایران