مرور نظام مند و فراتحلیل تاثیر استفاده از رسانه های دیجیتال و هوش مصنوعی بر سلامت روان (افسردگی و اضطراب) و انگیزش تحصیلی نوجوانان: چالش ها و چشم اندازهای آینده

دوران نوجوانی، دوره ای حیاتی از رشد و تکوین هویت است که به طور فزاینده ای تحت تاثیر چشم انداز دیجیتال در حال تحول قرار گرفته است. ظهور و گسترش رسانه های دیجیتال و پیشرفت های اخیر در هوش مصنوعی (AI)، پارادایم های ارتباطی، یادگیری و تعاملات اجتماعی نوجوانان را به کلی دگرگون کرده است. این مقاله مروری نظام مند و تحلیلی، با هدف واکاوی عمیق و چندبعدی تاثیرات این دو فناوری بر سلامت روان (با تمرکز بر افسردگی و اضطراب) و انگیزش تحصیلی نوجوانان انجام شده است. در این راستا، با استفاده از یک استراتژی جستجوی جامع در پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی و خارجی (نظیر Scopus, Google Scholar, SID, Magiran)، پژوهش های تجربی و مروری منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴ مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های حاصل از این فراتحلیل نشان می دهد که رابطه میان استفاده از رسانه های دیجیتال و سلامت روان نوجوانان، یک رابطه پیچیده و دوسویه است؛ در حالی که استفاده بیش از حد و کنترل نشده، به ویژه از شبکه های اجتماعی، با افزایش معنادار علائم افسردگی و اضطراب از طریق مکانیسم هایی چون مقایسه اجتماعی، آزار سایبری و اختلال در خواب مرتبط است، استفاده هدفمند از این ابزارها می تواند به تقویت حمایت اجتماعی و دسترسی به اطلاعات سلامت کمک کند. در حوزه انگیزش تحصیلی، ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی پتانسیل شگرفی برای شخصی سازی آموزش و افزایش درگیری تحصیلی دارند، اما چالش هایی نظیر وابستگی فناورانه و کاهش تفکر انتقادی را نیز به همراه دارند. این مقاله ضمن تحلیل شکاف های پژوهشی موجود، از جمله نیاز به مطالعات طولی و بررسی متغیرهای میانجی و تعدیل گر، به شناسایی روندهای نوظهور و ترسیم چشم اندازهای آینده در این حوزه می پردازد. در نهایت، مجموعه ای از پیشنهادات کاربردی برای والدین، مربیان، متخصصان سلامت روان و سیاست گذاران در راستای حداکثرسازی مزایا و حداقل سازی خطرات این فناوری ها برای نسل نوجوان ارائه می گردد. این پژوهش تاکید می کند که رویکردی متعادل و مبتنی بر سواد دیجیتال، کلید هدایت نوجوانان در این عصر دیجیتال است.

کلیدواژه ها:

رسانه های دیجیتال ، هوش مصنوعی ، سلامت روان ، افسردگی ، اضطراب ، انگیزش تحصیلی ، نوجوانان ، مرور نظام مند