حکمرانی هوش مصنوعی در بانکداری و پیامدهای آن بر عدالت توزیعی، حریم داده های مالی و امنیت اقتصادی مردم در اقتصادهای غربی

نفوذ شتابان سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی در سازوکارهای تصمیم گیری نظام بانکی اقتصادهای غربی، پارادایم سنتی ارائه خدمات مالی را دستخوش دگرگونی بنیادین کرده است. این تحول، هم زمان با ارتقای کارایی عملیاتی و کاهش هزینه های مبادله، چالش های ساختاری عمیقی در ابعاد اخلاقی، حقوقی و اجتماعی پدید آورده است. پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوب جامع حکمرانی هوش مصنوعی در بخش بانکی و واکاوی پیامدهای آن بر سه مولفه کلیدی «عدالت توزیعی در تخصیص اعتبارات»، «صیانت از حریم داده های مالی» و «امنیت اقتصادی پایدار شهروندان» در بستر نظام های اقتصادی غربی انجام گرفته است. این پژوهش از منظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از حیث روش شناسی در زمره مطالعات آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) قرار دارد. جامعه آماری بخش کیفی شامل خبرگان دانشگاهی، سیاست گذاران بخش بانکی و متخصصان اخلاق فناوری (۱۸ نفر بر اساس اشباع نظری)، و جامعه بخش کمی متشکل از مدیران ارشد فناوری اطلاعات، تحلیل گران ریسک اعتباری و کارشناسان ارشد تطبیق حقوقی موسسات مالی فعال در بریتانیا، آلمان و آمریکای شمالی است که از میان آنان ۲۴۰ پرسشنامه سالم گردآوری شد. نتایج تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی ساختاری نشان می دهد که استقرار حکمرانی چندلایه هوش مصنوعی مبتنی بر شفافیت الگوریتمی، پاسخگویی سیستمی و ممیزی اخلاقی، اثری معنادار و بازدارنده بر سوگیری های الگوری اعتبارسنجی داشته و دسترسی عادلانه دهک های کم درآمد به تسهیلات را ارتقا می بخشد. همچنین فناوری های ارتقاءدهنده حریم خصوصی و چارچوب های نظارتی تطبیقی، آسیب پذیری دارایی های خرد در برابر نوسانات ناشی از رفتار خودکار الگوریتم های پربسامد را کاهش داده و امنیت اقتصادی خانوارها را تقویت می کنند. الگوی کاربردی حکمرانی تدوین شده می تواند مبنایی دقیق برای بازمهندسی چارچوب های رگولاتوری در نظام های بانکداری مدرن قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی هوش مصنوعی ، عدالت توزیعی ، حریم داده های مالی ، امنیت اقتصادی ، بانکداری الگوریتمی ، اعتبارسنجی خودکار ، اقتصادهای غربی