طراحی و اعتباریابی الگوی مدرسه ی بازی محور برای کاهش بیگانگی تحصیلی دانش آموزان دوره ی دوم ابتدایی

بیگانگی تحصیلی به عنوان یکی از چالش های اساسی نظام های آموزشی معاصر به ویژه در میان دانش آموزان دوره ی ابتدایی روندی فزاینده داشته است. پژوهش های پیشین نشان داده اند که رویکردهای سنتی و معلم محور به تدریج موجب دلزدگی، کاهش انگیزه و گسست عاطفی دانش آموزان از فضای مدرسه می شوند. در مقابل رویکردهای نوین آموزشی نظیر یادگیری بازی محور، با بهره گیری از ظرفیت های ذاتی بازی در ایجاد انگیزه، مشارکت و تعامل می توانند بستر مناسبی برای کاهش این بیگانگی فراهم آورند. با وجود این، در نظام آموزشی ایران الگویی منسجم و عملیاتی برای پیاده سازی «مدرسه ی بازی محور» در دوره ی ابتدایی وجود ندارد و پژوهش های داخلی نیز عمدتا به بررسی تاثیر بازی های آموزشی در دروس خاص محدود شده اند و کمتر به طراحی یک الگوی کلان و جامع برای کل فضای مدرسه پرداخته اند. هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتباریابی الگوی مدرسه ی بازی محور و بررسی تاثیر آن بر کاهش بیگانگی تحصیلی دانش آموزان دوره ی دوم ابتدایی است. این پژوهش با روش آمیخته (کیفی-کمی) انجام شد. در فاز کیفی با استفاده از روش سنتز پژوهی و تحلیل محتوای اسناد و پژوهش های مرتبط با یادگیری بازی محور مولفه های اصلی الگوی مدرسه بازی محور شناسایی و بر اساس آن، الگویی جامع در چهار بعد «کالبدی-فضایی»، «آموزشی-برنامه ای»، «مدیریتی-نهادی» و «فرهنگی-اجتماعی» طراحی گردید. روایی محتوایی الگو با استفاده از نظر ۱۰ نفر از متخصصان حوزه علوم تربیتی، روان شناسی و برنامه ریزی تایید شد. در فاز کمی الگوی طراحی شده در یک مدرسه ابتدایی شهر شیروان بر روی ۴۰ دانش آموز پایه های چهارم تا ششم با استفاده از طرح شبه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل اجرا شد. ابزار اندازه گیری پرسش نامه ی محقق ساخته بیگانگی تحصیلی با ۲۴ گویه بود که روایی و پایایی آن تایید گردید (ضریب آلفای کرونباخ ۰/۹۲). یافته ها نشان داد که پس از اجرای الگوی مدرسه بازی محور میانگین نمرات بیگانگی تحصیلی در گروه آزمایش به طور معناداری کاهش یافت (F۸۴/۵۶، P<۰/۰۰۱) و این کاهش در هر چهار مولفه ی بیگانگی (بی قدرتی، بی معنایی، انزوای اجتماعی و از خودبیگانگی) مشاهده شد. همچنین تحلیل داده های کیفی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با معلمان و دانش آموزان نشان داد که اجرای این الگو موجب افزایش انگیزه، مشارکت، احساس تعلق به مدرسه و بهبود روابط اجتماعی در میان دانش آموزان شده است. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که الگوی «مدرسه ی بازی محور» طراحی شده ابزاری کارآمد و عملیاتی برای کاهش بیگانگی تحصیلی دانش آموزان دوره ی دوم ابتدایی است و قابلیت پیاده سازی در مدارس ایران را دارد. این الگو می تواند به عنوان یک راهنمای عملی برای معلمان، مدیران مدارس و سیاست گذاران آموزشی در جهت تحول در فضای یادگیری و ارتقای کیفیت آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مدرسه بازی محور ، بیگانگی تحصیلی ، دوره ی دوم ابتدایی ، الگوی آموزشی ، یادگیری فعال