هوش مصنوعی مولد و تحول خدمات کتابخانه های دیجیتال: یک چارچوب مفهومی برای آینده آموزش و دسترسی به دانش

ظهور هوش مصنوعی مولد، الگوی ارائه، سازماندهی و دسترسی به اطلاعات و دانش را متحول کرده و کتابخانه های دیجیتال را با فرصت ها و چالش های جدیدی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت هوش مصنوعی مولد در تحول خدمات کتابخانه های دیجیتال و ارائه یک چارچوب مفهومی برای آینده آموزش و دسترسی به دانش انجام شده است. پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نظر روش، مروری تحلیلی است و با بررسی ادبیات مرتبط با هوش مصنوعی مولد، کتابخانه های دیجیتال، خدمات اطلاعاتی و آموزش، مولفه های چارچوب پیشنهادی شناسایی و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که قابلیت هایی مانند جست وجوی معنایی و مکالمه ای، پاسخ گویی هوشمند، خلاصه سازی، تولید و غنی سازی فراداده، توصیه منابع، شخصی سازی خدمات، ترجمه و پشتیبانی پژوهشی و آموزشی می توانند نقش کتابخانه دیجیتال را از صرفا فراهم کننده دسترسی به منابع، به یک اکوسیستم هوشمند تعامل و کشف دانش ارتقا دهند. بر این اساس، چارچوب مفهومی پیشنهادی شامل پنج مولفه اصلی زیرساخت و داده، فناوری هوش مصنوعی مولد، خدمات هوشمند کتابخانه ای، آموزش و دسترسی به دانش، و حکمرانی، اخلاق و نظارت انسانی است. نتایج همچنین بر ضرورت توجه به اعتبار اطلاعات، سوگیری الگوریتمی، حریم خصوصی، مالکیت فکری، امنیت داده ها، عدالت اطلاعاتی و توانمندسازی کتابداران تاکید دارد. در مجموع، هوش مصنوعی مولد می تواند با تغییر الگوی تعامل کاربران با منابع، زمینه گذار از "دسترسی به اطلاعات" به "تعامل هوشمند با دانش" و شکل گیری کتابخانه های دیجیتال هوشمند، شخصی سازی شده و انسان محور را فراهم کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، کتابخانه های دیجیتال ، خدمات هوشمند کتابخانه ای ، جست وجوی هوشمند ، دسترسی به دانش ، آموزش ، تحول دیجیتال ، حکمرانی هوش مصنوعی