هوش مصنوعی مولد و کاربردهای آن در تولید محتوای آموزشی و فرهنگی: فرصت ها، الگوهای طراحی، ملاحظات اخلاقی و چشم انداز آینده

هوش مصنوعی مولد به مجموعه ای از مدل های محاسباتی اطلاق می شود که توانایی تولید محتوای جدید، از جمله متن، تصویر، صوت، ویدئو، کد، مدل سه بعدی و داده های ترکیبی را بر مبنای الگوهای آموخته شده از داده های آموزشی دارند. ظهور مدل های زبانی بزرگ، مدل های انتشار تصویر، سامانه های تبدیل متن به گفتار و مدل های چندوجهی، چرخه تولید محتوا را در آموزش، هنر، رسانه، میراث فرهنگی، گردشگری فرهنگی و ارتباطات عمومی دگرگون ساخته است. هدف این مقاله، تحلیل جامع ظرفیت ها، محدودیت ها، کاربردها و الزامات حکمرانی هوش مصنوعی مولد در تولید محتوای آموزشی و فرهنگی است. روش مقاله از نوع مروری تحلیلی و سنتز روایی نظام مند است. منابع پژوهش شامل مقاله های علمی داوری شده، گزارش های رسمی سازمان های بین المللی، اسناد راهبردی و منابع قابل ردیابی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ است. داده های مورد تحلیل از پایگاه ها و منابع علمی معتبر نظیر UNESCO، OECD، European Commission، ACM Digital Library، IEEE Xplore، Scopus-indexed journals، Springer، Elsevier، Nature Portfolio و Proceedings of NeurIPS، ICML و CHI انتخاب شدند. چارچوب تحلیل بر پنج بعد استوار است: ارزش آموزشی، کیفیت و اصالت محتوا، تنوع فرهنگی و زبانی، حریم خصوصی و مالکیت فکری، و آمادگی نهادی و مهارت انسانی. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد می تواند تولید محتوای آموزشی شخصی سازی شده، بازخورد فوری، طراحی سناریوهای یادگیری، تولید مثال، ساده سازی متون، تولید محتوای چندرسانه ای دسترس پذیر و بازآفرینی روایت های فرهنگی را تسهیل کند. با این حال، اتکای غیرانتقادی به خروجی مدل ها خطر تولید اطلاعات نادرست، توهم محتوایی، تقویت سوگیری های داده ای، نقض حقوق مولف، همگن سازی فرهنگی، وابستگی شناختی و تضعیف یکپارچگی علمی را افزایش می دهد. بر این اساس، مقاله الگوی «انسان، محتوا، زمینه و حکمرانی» را برای بهره برداری مسئولانه از هوش مصنوعی مولد پیشنهاد می کند. در این الگو، هوش مصنوعی جایگزین معلم، پژوهشگر، هنرمند یا کنشگر فرهنگی نیست؛ بلکه ابزار همکار برای تقویت توانمندی انسانی، افزایش دسترسی و ارتقای خلاقیت است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، تولید محتوای آموزشی ، محتوای فرهنگی ، مدل های زبانی بزرگ ، یادگیری شخصی سازی شده ، میراث فرهنگی دیجیتال ، سواد هوش مصنوعی ، اخلاق هوش مصنوعی