اخلاق هوش مصنوعی در آموزش و فرهنگ؛ از چالش تا حکمرانی مسئولانه

گسترش شتابان فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، نظام های آموزشی و زیست بوم فرهنگی را با فرصت ها و چالش های بی سابقه ای مواجه ساخته است. اگرچه این فناوری با ارتقای یادگیری شخصی سازی شده، افزایش دسترسی به منابع آموزشی، بهبود تصمیم گیری و توسعه نوآوری های فرهنگی، ظرفیت قابل توجهی برای تحول آموزش و فرهنگ ایجاد کرده است، اما هم زمان پرسش های بنیادینی درباره عدالت آموزشی، شفافیت الگوریتمی، حفظ حریم خصوصی، سوگیری داده ها، مسئولیت پذیری سامانه های هوشمند و صیانت از ارزش های فرهنگی و انسانی مطرح کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند مطالعات جدید، به بررسی مهم ترین ابعاد اخلاق هوش مصنوعی در حوزه آموزش و فرهنگ می پردازد و تلاش می کند ضمن تبیین فرصت ها و چالش های این فناوری، چارچوبی برای حکمرانی مسئولانه آن ارائه دهد. یافته ها نشان می دهد که استقرار موفق هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، تنها به توسعه زیرساخت های فناورانه وابسته نیست، بلکه نیازمند شکل گیری حکمرانی اخلاق محور، تدوین سیاست های شفاف، ارتقای سواد هوش مصنوعی، رعایت عدالت و فراگیری، حفاظت از داده های کاربران و تقویت پاسخگویی در طراحی و بهره برداری از سامانه های هوشمند است. همچنین، توجه به ملاحظات فرهنگی، تفاوت های اجتماعی و جنسیتی و مشارکت ذی نفعان در فرایند سیاست گذاری، نقش تعیین کننده ای در افزایش اعتماد عمومی و بهره برداری مسئولانه از این فناوری دارد. بر این اساس، مقاله حاضر الگویی مفهومی برای حکمرانی مسئولانه اخلاق هوش مصنوعی در آموزش و فرهنگ پیشنهاد می کند که بر چهار مولفه اخلاق مداری، عدالت، شفافیت و توانمندسازی استوار است و می تواند مبنایی برای سیاست گذاری و تصمیم گیری در نظام های آموزشی و فرهنگی آینده باشد.

کلیدواژه ها:

اخلاق هوش مصنوعی ، آموزش هوشمند ، حکمرانی مسئولانه ، عدالت الگوریتمی ، فرهنگ دیجیتال ، سواد هوش مصنوعی