ارزیابی صفات کیفی و ارزش تغذیه ای دو اکوتیپ بومی آزیوش در شرایط آب وهوایی گرگان

آزیوش (Corchorus olitorius L) یکی از سبزی های برگی با ارزش تغذیه ای بالا است که به دلیل دارا بودن مقادیر قابل توجهی پروتئین، عناصر معدنی و فیبر از اهمیت ویژه ای در تغذیه انسان و توسعه کشاورزی پایدار برخوردار است. با وجود گسترش کشت این گیاه در برخی مناطق ایران، اطلاعات محدودی درباره تغییرات ویژگی های کیفی اکوتیپ های بومی آن در زمان های مختلف برداشت وجود دارد. به این منظور آزمایشی به صورت اسپلیت پلات در زمان و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل دو اکوتیپ شیرازی و اهوازی و چهار زمان برداشت (۳۰، ۴۵، ۶۰ و ۷۵ روز پس از کاشت) بودند. صفات کیفی شامل غلظت آهن، کلسیم، پروتئین و فیبر اندازه گیری و داده ها پس از تجزیه واریانس با آزمون حداقل اختلاف معنی دار (LSD) در سطح احتمال ۵ درصد مقایسه شدند. نتایج نشان داد اثر اکوتیپ، زمان برداشت و اثر متقابل آن ها بر غلظت آهن، کلسیم و پروتئین معنی دار بود، در حالی که برای فیبر اثر زمان برداشت و اثر متقابل اکوتیپ × برداشت معنی دار شد. اکوتیپ اهوازی در اغلب صفات کیفی میانگین اندکی بالاتر از اکوتیپ شیرازی داشت اما هر دو اکوتیپ از کیفیت تغذیه ای مطلوبی برخوردار بودند. بیشترین مقادیر آهن (۵/۰۱ میلی گرم بر گرم)، کلسیم (۳۲۸۹۸ میلی گرم بر گرم) و پروتئین (۲۸/۴۷ درصد) در برداشت اول مشاهده شد، در حالی که بیشترین مقدار فیبر (۱۲/۱۳ درصد) در برداشت چهارم به دست آمد. همچنین با افزایش سن، گیاه غلظت آهن، کلسیم و پروتئین روند کاهشی و میزان فیبر روند افزایشی نشان داد که بیانگر کاهش تدریجی کیفیت تغذیه ای برگ ها در برداشت های دیرتر است. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان داد که زمان برداشت نقش تعیین کننده تری نسبت به اکوتیپ در تغییر کیفیت تغذیه ای آزیوش دارد و برداشت در مراحل اولیه رشد موجب حفظ غلظت بیشتر عناصر معدنی و پروتئین و محدود شدن افزایش فیبر می شود. همچنین هر دو اکوتیپ شیرازی و اهوازی ظرفیت مناسبی برای تولید برگ با کیفیت تغذیه ای مطلوب در شرایط اقلیمی گرگان دارند. این یافته ها می تواند مبنایی برای انتخاب زمان مناسب برداشت و بهره گیری از اکوتیپ های بومی در برنامه های به نژادی و توسعه تولید پایدار آزیوش در مناطق با شرایط اقلیمی مشابه باشد.

کلیدواژه ها:

اهوازی ، اسپیلت پلات ، فیبر ، غلظت ، آهن ، صفات کیفی