شناسایی و رتبه بندی عوامل کلیدی هدررفت انرژی در ایران با رویکرد دیماتل فازی: کاربردهای آن برای توسعه انرژی های نو

هدررفت انرژی در ایران به سطحی بحرانی رسیده است؛ به طوری که سالانه معادل ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار از منابع خدادادی نفت و گاز پیش از مصرف نهایی تلف می شود. این پژوهش با هدف شناسایی، دسته بندی و رتبه بندی عوامل موثر بر این هدررفت و ارائه اولویت های سیاستی برای کاهش آن و تسهیل توسعه انرژی های تجدیدپذیر انجام شده است. با تحلیل محتوای مستندات ملی و مرور نظام مند ادبیات، ۲۵ عامل کلیدی در پنج دسته اصلی (فناورانه، زیرساختی، مدیریتی-سیاستی، رفتاری-فرهنگی، اقتصادی و سیستمی- نهادی) استخراج گردید. برای مدل سازی روابط علی-معلولی و وزن دهی نهایی از رویکرد دیماتل فازی استفاده شد. داده های مورد نیاز از طریق پنل ۷ نفره خبرگان صنعت برق، گاز و دانشگاه جمع آوری و با استفاده از اعداد فازی مثلثی تحلیل گردید. نتایج نشان داد که عوامل یارانه های گسترده انرژی و قیمت پایین حامل ها، تخصیص یارانه به جای سرمایه گذاری در بهره وری و ضعف در اجرای استانداردهای مصرف انرژی به ترتیب با وزن های نهایی ۰.۱۴۲ و ۰.۰۹۷ بالاترین رتبه و نقش علی ریشه ای را در هدررفت انرژی دارند. در مقابل، عوامل رفتاری جزئی مانند روشن گذاشتن دستگاه ها کمترین وزن را کسب کردند. اعتبارسنجی با روش های SAW و تاپسیس فازی همبستگی بالای ۰.۹ را تایید کرد. بر اساس یافته ها، ارزان ترین و موثرترین راهکار برای توسعه انرژی های نو در ایران ابتدا کاهش هدررفت از طریق اصلاح تعرفه ها، الزام به عایق بندی ساختمان ها (مبحث ۱۹) و نوسازی ناوگان حمل و نقل است. این رویکرد می تواند ضمن آزادسازی منابع مالی، زیرساخت شبکه را برای پذیرش سهم بالای انرژی های تجدیدپذیر آماده سازد.

کلیدواژه ها:

انرژی های تجدیدپذیر ، بهره وری انرژی ، دیماتل فازی ، هدررفت انرژی