راهکارهای حکمرانی انرژی برای رفع ناترازی برق در استان گلستان (تحلیل فنی نهادی و راهبردهای اجرایی)

استان گلستان با اقلیم معتدل و رطوبتی، اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و پراکندگی سکونتگاه های روستایی با ناترازی فزاینده برق به ویژه در فصل گرم سال مواجه است. وابستگی شدید بخش کشاورزی به پمپاژ الکتریکی، آب، فرسودگی شبکه توزیع، سهم اندک تولید محلی و ضعف چارچوب های حکمرانی انرژی این ناترازی را تشدید کرده است. در این مقاله ابتدا وضعیت عرضه و تقاضای برق استان تحلیل می شود و سپس ریشه های ساختاری ناترازی شناسایی می گردد. در ادامه ذیل مفهوم حکمرانی انرژی، راهکارهایی چندلایه شامل مدیریت سمت تقاضا، توسعه تولید پراکنده تجدیدپذیر خورشیدی، بادی، زیست توده، برق آبی کوچک، اصلاح نظام تعرفه گذاری، هوشمندسازی شبکه و هماهنگی نهادی میان بخش های آب، کشاورزی و برق ارائه می شود. ناترازی میان تولید و مصرف برق در استان گلستان به رغم اتصال به شبکه سراسری در سال های اخیر به یک بحران ساختاری و تکرارشونده بدل شده است. این استان با جمعیتی بالغ بر ۱.۹ میلیون نفر و اقتصادی که بیش از ۵۰ درصد اشتغال آن در بخش کشاورزی متمرکز است، در ماه های گرم سال با پیک باری بین ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات مواجه می شود که بخش اعظم آن ۴۰ تا ۴۵ درصد صرف پمپاژ آب از حدود ۱۵ هزار حلقه چاه برقدار و ایستگاه های پمپاژ سطحی می گردد. در مقابل، مجموع ظرفیت تولید پراکنده استان، نیروگاه های مقیاس کوچک برق آبی و اضطراری کمتر از ۱۵۰ مگاوات است و مابقی نیاز از طریق خطوط انتقال برون استانی تامین می شود. این وابستگی شدید، شبکه توزیع فرسوده با تلفات بالای ۲۰ درصد در برخی نواحی، تعرفه های یارانه ای برق کشاورزی و مهم تر از همه فقدان یک نظام حکمرانی یکپارچه انرژی استان گلستان را به یکی از آسیب پذیرترین استان های شمالی در برابر خاموشی های تابستانی و محدودیت های بار تبدیل کرده است. مقاله حاضر با روش تحلیلی توصیفی و با اتکا به داده های شرکت توزیع نیروی برق استان، سازمان جهاد کشاورزی و گزارش های میدانی به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه می توان از دریچه حکمرانی چندسطحی و هماهنگی بین بخشی ناترازی برق را در استان گلستان کاهش داد. یافته ها نشان می دهد که راه حل های تک بعدی فنی یا قیمتی ناکافی بوده و یک بسته ترکیبی شامل مدیریت هوشمند تقاضا، کنتورهای هوشمند، پاسخگویی بار، تعرفه زمان استفاده، توسعه تولید پراکنده تجدیدپذیر متناسب با زیست بوم استان (خورشیدی شناور و پشت بامی، بادی در دشت های شمالی، زیست توده از پسماندهای کشاورزی، برق آبی کوچک در کانال های آبیاری)، نوسازی شبکه توزیع و کاهش تلفات غیرفنی و از همه مهم تر ایجاد ساختار نهادی هماهنگ کننده میان نهادهای آب، برق و کشاورزی ضروری است. مقاله در نهایت یک نقشه راه سه افقی کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت برای گذار به شبکه برق پایدارتر و تاب آورتر در استان پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

ناترازی برق ، حکمرانی انرژی ، استان گلستان ، کشاورزی ، تولید پراکنده ، مدیریت تقاضا ، هماهنگی بین بخشی