مناسبات علوم اجتماعی و حکمرانی در فقه شیعه

رابطه میان علوم اجتماعی و حکمرانی از مهم ترین مباحث مطرح در مطالعات معاصر سیاست گذاری و اداره جوامع است. در جوامع مبتنی بر ارزش های دینی، بررسی ظرفیت های فقه برای مواجهه با مسائل اجتماعی و بهره گیری از دانش های اجتماعی در فرایند حکمرانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مناسبات علوم اجتماعی و حکمرانی در فقه شیعه امامیه و با تکیه بر متون و منابع معتبر فقهی انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که فقه شیعه چه ظرفیت هایی برای تعامل با علوم اجتماعی در عرصه حکمرانی دارد و این تعامل چگونه می تواند به ارتقای کارآمدی نظام اداره جامعه کمک کند. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقه امامیه، برخلاف برداشت های فردگرایانه، دارای ابعاد گسترده اجتماعی و حکمرانی است و در موضوعاتی همچون عدالت، حفظ نظام، مصالح عمومی، قضا، اقتصاد عمومی، نظارت اجتماعی و مدیریت سیاسی جامعه، چارچوب های نظری و هنجاری قابل توجهی ارائه کرده است. همچنین بررسی دیدگاه های فقهای برجسته امامیه از شیخ مفید تا امام خمینی نشان می دهد که توجه به نظم اجتماعی، اداره امور عمومی و ضرورت وجود نهاد حاکمیت در سنت فقهی شیعه دارای سابقه ای مستمر است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که علوم اجتماعی می توانند در حوزه موضوع شناسی، تحلیل واقعیت های اجتماعی، ارزیابی پیامدهای سیاست ها و تصمیم سازی عمومی، نقش مکملی برای فقه ایفا کنند. بر این اساس، تعامل میان فقه شیعه و علوم اجتماعی می تواند زمینه شکل گیری الگویی از حکمرانی مبتنی بر ارزش های اسلامی و شناخت علمی واقعیت های اجتماعی را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

علوم اجتماعی ، حکمرانی ، فقه ، شیعه