از حکمت عملی تا تدبیر مدنی: حکمرانی حکمت مدار در اندیشه اسلامی

حکمرانی در اندیشه اسلامی، مفهومی فراتر از اعمال قدرت سیاسی یا تنظیم مناسبات حاکم و مردم است و در پیوند با حکمت، فضیلت، عدالت، شریعت، مصلحت عمومی و عمران اجتماعی معنا می یابد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و صورت بندی الگوهای حکمرانی در سنت اندیشه اسلامی انجام شده است. روش پژوهش، کیفی و از نوع توصیفی تحلیلی است و داده های آن از طریق مطالعه کتابخانه ای، تحلیل اسنادی و تحلیل مضمونی متون گردآوری و بررسی شده اند. در این راستا، آثار منتخب فلسفی، اخلاقی، فقهی، اندرزنامه ای و تاریخی، از جمله آثار فارابی، ابن مسکویه، خواجه نصیرالدین طوسی، غزالی، ماوردی و ابن خلدون، در کنار پژوهش های معتبر معاصر تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که حکمرانی در اندیشه اسلامی را نمی توان به الگویی واحد و تک بعدی فروکاست، بلکه این سنت مشتمل بر چند الگوی متمایز اما مکمل است: حکمرانی فضیلت محور، حکمرانی اخلاق محور، حکمرانی عدالت محور، حکمرانی شریعت مدار، حکمرانی مصلحت محور و حکمرانی عمران محور. نتیجه پژوهش نشان می دهد که حکمرانی حکمت مدار زمانی قابل تبیین است که قدرت سیاسی در نسبت هم زمان با غایت انسانی، عدالت اجتماعی، نظم حقوقی، مراقبت اخلاقی، مصلحت عمومی و پایداری اجتماعی فهم شود. بر این اساس، اندیشه اسلامی ظرفیت ارائه چارچوبی چندبعدی برای حکمرانی دارد؛ چارچوبی که نه به توصیه های اخلاقی صرف محدود می شود و نه به واقع گرایی قدرت محور فروکاسته می گردد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ، حکمت عملی ، اندیشه اسلامی ، عدالت ، مصلحت عمومی ، عمران اجتماعی