عدالت اجتماعی به مثابه بنیاد مشروعیت در حکمرانی علوی: بازخوانی تاریخی سازوکارهای حمایت از زنان آسیب پذیر

عدالت اجتماعی در حکمرانی علوی، صرفا فضیلتی اخلاقی یا توصیه ای فردی نیست، بلکه از بنیادهای مشروعیت سیاسی و از شاخص های تحقق حکمرانی حکیمانه به شمار می آید. در دولت امام علی علیه السلام، عدالت در عرصه هایی چون توزیع عادلانه بیت المال، نفی تبعیض، حمایت از محرومان، صیانت از کرامت انسانی و مسئولیت پذیری حاکم در برابر گروه های آسیب پذیر نمود می یابد. از این منظر، بررسی نحوه مواجهه حکومت علوی با زنان آسیب پذیر، از جمله زنان بیوه، بی سرپرست، فقیر، جنگ دیده و فاقد پشتوانه اجتماعی، می تواند معیاری مهم برای فهم نسبت عدالت اجتماعی با مشروعیت حکمرانی باشد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع متقدم تاریخی و حدیثی مرتبط با سیره سیاسی اجتماعی امام علی علیه السلام، در پی پاسخ به این پرسش است که سازوکارهای حمایت از زنان آسیب پذیر در دولت علوی چه نسبتی با عدالت اجتماعی، مشروعیت سیاسی و حکمرانی حکیمانه داشته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که حمایت از زنان آسیب پذیر در دولت علوی، رفتاری موردی، عاطفی یا صرفا فردی نبود، بلکه بخشی از منطق کلان عدالت اجتماعی محسوب می شد. تساوی در عطای زن عرب و غیرعرب، رسیدگی مستقیم به زنان بیوه و خانواده های یتیم، حفظ امنیت و کرامت زنان در شرایط بحران سیاسی و جنگی، و پاسخگویی اخلاقی حاکم در برابر رنج فرودستان، از مهم ترین نمودهای این الگو است. نتیجه پژوهش نشان می دهد که در دولت علوی، مشروعیت سیاسی نه از قدرت و غلبه، بلکه از تحقق عدالت اجتماعی، صیانت از کرامت انسانی و حمایت از اقشار آسیب پذیر سرچشمه می گیرد؛ ازاین رو حمایت از زنان آسیب پذیر را می توان یکی از شاخص های بنیادین حکمرانی حکیمانه و عدالت محور در اندیشه سیاسی اسلام دانست.

کلیدواژه ها:

عدالت اجتماعی ، حکمرانی علوی ، مشروعیت سیاسی ، زنان آسیب پذیر ، حکمرانی حکیمانه