الگوی حکمرانی حکیمانه بر پایه عدالت، عقلانیت عملی و خیر عمومی

نظام حکمرانی در جهان معاصر دیگر صرفا به معنای اداره رسمی دولت نیست، بلکه به شبکه ای از نهادها، قواعد، ارزش ها، فرایندهای تصمیم گیری و روابط میان دولت، جامعه مدنی، بخش خصوصی و شهروندان اشاره دارد. در سوی دیگر، حکمت در سنت اسلامی و فلسفی، صرف دانستن یا انباشت اطلاعات نیست، بلکه نوعی معرفت جهت دهنده است که عقل نظری، عقل عملی، عدالت، اخلاق، خیر عمومی و تدبیر موقعیت های پیچیده را به هم پیوند می دهد. مسئله اصلی این مقاله آن است که چگونه می توان حکمت را از سطح فضیلت فردی حاکمان به سطح الگوی نهادی برای حکمرانی ارتقا داد. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل مفهومی منابع اسلامی، فلسفه سیاسی، اخلاق فضیلت و ادبیات معاصر حکمرانی است. یافته مقاله نشان می دهد که حکمرانی حکیمانه الگویی است که در آن قدرت سیاسی و اداری بر پایه معرفت معتبر، عدالت نهادی، مشورت، پاسخ گویی، آینده نگری و خیر عمومی سامان می یابد. بر این اساس، حکمت در حکمرانی نه به معنای پند اخلاقی، بلکه به معنای سازوکار عقلانی، اخلاقی و نهادی برای تصمیم گیری عمومی است. مقاله در پایان، الگویی شش بعدی از حکمرانی حکیمانه ارائه می کند: غایت مندی اخلاقی، واقع بینی معرفتی، عدالت نهادی، مشورت و مشارکت، پاسخ گویی و شفافیت، و تدبیر آینده نگر. برای تقویت پشتوانه اسلامی الگو، مقاله افزون بر منابع جدید حکمرانی، از منابع بنیادین اسلامی، از جمله قرآن کریم، نهج البلاغه، صحیفه سجادیه، الکافی، تحف العقول، غررالحکم، آثار فارابی، ابن سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، ماوردی، غزالی، ابن خلدون، نظام الملک، علامه طباطبایی، شهید مطهری و امام خمینی بهره می گیرد و نشان می دهد که حکمرانی حکیمانه را می توان از سطح توصیه اخلاقی به سطح مسئله شناسی، حل مسئله، طراحی نهادی و اصلاح فرایندهای عمومی ارتقا داد.

کلیدواژه ها:

حکمت ، حکمرانی ، حکمرانی حکیمانه ، عدالت ، عقلانیت عملی ، خیر عمومی ، حکمت اسلامی