فلسفه حکمرانی و عدالت اجتماعی در فقه شیعه

پژوهش حاضر با هدف بازسازی نسبت میان فلسفه حکمرانی و عدالت اجتماعی در فقه شیعه امامی و با روش توصیفی‑تحلیلی انجام شده است. پرسش های اصلی عبارتند از: مبانی فلسفی حکمرانی در اندیشه شیعه چه نسبتی با فقه عدالت دارد؟ شاخص های عدالت اجتماعی در فقه امامیه چیست؟ و چه چالش های درونی در تحقق این عدالت وجود دارد؟ یافته ها نشان می دهد که سه جریان فلسفی فارابی، خواجه نصیرالدین طوسی و علامه طباطبایی، عدالت را به عنوان غایت و مبنای مشروعیت حکمرانی تعریف کرده اند. فقه شیعه نیز بر اساس ادله نقلی و عقلی، عدالت را قاعده ای کلان و شرط مشروعیت نظام سیاسی می داند. شاخص های پنج گانه عدالت اجتماعی شامل تامین نیازهای اساسی، مبارزه با فقر ساختاری، نظارت همگانی (امر به معروف و نهی از منکر)، مصونیت قضایی و برابری در برابر قانون است. با این حال، سه چالش اساسی وجود دارد: ضعف تاریخی در نهادسازی و اجرا، تعارض ظاهری میان احکام ثابت و نیازهای متغیر، و خلا نهادهای مدنی مستقل برای نظارت مردمی. نسبت سنجی با نظریه های رالز و سن نشان می دهد که فقه شیعه با تاکید بر حمایت از کم بهرگان و توسعه قابلیت های انسانی، نقاط قوتی دارد، اما برای ورود به عرصه حکمرانی معاصر، نیازمند بازاندیشی روش شناختی و نهادسازی است.

کلیدواژه ها:

فلسفه ، حکمرانی ، عدالت ، فقه