حکمرانی هوش مصنوعی در عصر مدل های زبانی بزرگ: ارائه چارچوبی حکمت بنیان برای تصمیم گیری تبیین پذیر، مسئولانه و انسان محور

ظهور مدل های زبانی بزرگ (Large Language Models) نظیر ChatGPT، Gemini، Claude و Llama موجب تحولات بنیادین در حوزه های حکمرانی، سیاست گذاری، آموزش، مدیریت عمومی و تولید دانش شده است. این فناوری ها با قابلیت تحلیل داده، استدلال، تولید محتوا و پشتیبانی از تصمیم گیری، فرصت های بی سابقه ای برای ارتقای کیفیت حکمرانی فراهم کرده اند. در مقابل، چالش هایی نظیر سوگیری الگوریتمی، عدم شفافیت، نقض حریم خصوصی، تمرکز قدرت فناورانه، تولید اطلاعات نادرست و ابهام در مسئولیت پذیری را نیز به همراه داشته اند. هدف این پژوهش ارائه چارچوبی حکمت بنیان برای حکمرانی هوش مصنوعی در عصر مدل های زبانی بزرگ با تاکید بر تصمیم گیری تبیین پذیر، مسئولانه و انسان محور است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات علمی، اسناد بین المللی و چارچوب های معتبر حکمرانی هوش مصنوعی است. نتایج نشان می دهد که حکمرانی موثر مدل های زبانی بزرگ نیازمند تلفیق شش بعد شامل حکمرانی داده، حکمرانی الگوریتمی، حکمرانی اخلاقی، حکمرانی نهادی، حکمرانی انسانی و حکمرانی حکمت بنیان است. نوآوری اصلی پژوهش در معرفی مفهوم «حکمرانی حکمت بنیان هوش مصنوعی» به عنوان لایه نهایی هدایت فناوری در راستای خیر عمومی، عدالت اجتماعی، کرامت انسانی و توسعه پایدار است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی هوش مصنوعی ، مدل های زبانی بزرگ ، حکمرانی حکمت بنیان ، هوش مصنوعی مسئولانه ، هوش مصنوعی تبیین پذیر ، تصمیم گیری انسان محور