حکمرانی هوش مصنوعی در ترازوی اخلاق: تحلیل تطبیقی چارچوب های الهیات مسیحی و حکمت عملی اسلامی

انقلاب هوش مصنوعی، پرسش های بنیادینی را درباره ذات انسان، عاملیت اخلاقی و مبانی حکمرانی فنآوری مطرح کرده است. ادبیات موجود در حوزه حکمرانی هوش مصنوعی عمدتا بر اسناد حقوقی سکولار مانند مصوبه هوش مصنوعی اتحادیه اروپا و استانداردهای فنی ایزو متمرکز است. با این حال، شکاف پژوهشی مهمی در زمینه مطالعات تطبیقی نظام مند میان چارچوب های اخلاقی برآمده از سنت های دینی برای حکمرانی هوش مصنوعی وجود دارد. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تطبیقی-تحلیلی، به بررسی و مقایسه مبانی الهیاتی-اخلاقی در دو سنت مسیحی و اسلامی برای مواجهه با چالش های حکمرانی هوش مصنوعی می پردازد. با تمرکز بر مفاهیم محوری «تصویر خدا»، «مراقبت» و «خیر عمومی» در الهیات مسیحی، و «خلافت الهی»، «مقاصد شریعت» و «حکمت عملی» در سنت اسلامی، این پژوهش رهنمودهای این دو چارچوب را در پنج حوزه کلیدی تحلیل می کند: کرامت انسانی و عاملیت اخلاقی، عدالت و انصاف، پاسخ گویی و شفافیت، عدم آسیب رسانی، و پایداری. یافته ها نشان می دهد که هم گرایی معناداری میان این دو سنت در اولویت بندی کرامت انسانی و اصل عدم آسیب رسانی وجود دارد، درحالی که تفاوت های روشی آنها در زمینه «تشکیل فضیلت» در برابر «روال های حقوقی» می تواند مبنایی برای یک الگوی حکمرانی لایه ای مکمل ارائه دهد. این الگو می تواند به ویژه برای جوامعی که حساسیت های دینی در سیاست گذاری آنها پررنگ است، الهام بخش باشد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی هوش مصنوعی ، الهیات مسیحی ، حکمت اسلامی ، اخلاق تطبیقی ، کرامت انسانی ، مقاصد شریعت ، تصویر خدا